Το 1903 ο ιδιαίτερα γνωστός γεωπόνος της εποχής, Προκόπης Συμεωνίδης, αποδεχόμενος πρόταση να διδάξει στην Γεωργική Σχολή που θα ιδρυόταν στην Αθαλάσσα, δεν παρέλειψε να τονίσει πως για μια πιο ολοκληρωμένη γεωργική εκπαίδευση στην Κύπρο η Κυβέρνηση δεν έπρεπε να επαναπαυτεί με την ίδρυση της εν λόγω σχολής. Υπέδειξε τη σημαντικότητα των σχολικών κήπων. Στην ετήσια Γεωργική Έκθεση για το 1903-1904, ο τότε Διευθυντής Γεωργίας, Παναγιώτης Γεννάδιος, αναφέρθηκε στους σχολικούς κήπους, γράφοντας πως

«Η εργασία που γίνεται στα φυτώρια θα γίνει ακόμα παραγωγικότερη με τους σχολικούς κήπους, την εγκαθίδρυση των οποίων ανέλαβε το Τμήμα Επιθεώρησης των Σχολείων. Οι σχολικοί κήποι θα αναπτύξουν την αγάπη προς τα δέντρα ανάμεσα στους ανθρώπους και θα διευκολύνουν την διάδοση νέων παραγωγικών φυτών».

Ο θεσμός των σχολικών κήπων

Οι σχολικοί κήποι θεωρούνταν ανεκτίμητο μέσο εκπαίδευσης και πρακτικής διδασκαλίας. Παρ’ όλα αυτά, η διαδικασία εδραίωσης τους κινούνταν με αργούς ρυθμούς μέχρι και τις αρχές της δεκαετίας του 1910. Κάθε διδάσκαλος είχε το δικαίωμα να διατηρεί σχολικό κήπο και φυτώριο, για να εκπαιδεύονται πρακτικά τα παιδιά, αφού τότε το να αφήνεις ένα παιδί να μεγαλώσει χωρίς να έχει σπείρει ένα σπόρο ή να έχει αναθρέψει ένα φυτό θεωρείτο έγκλημα ενάντια στην πολιτισμένη κοινωνία!

Κήπος έτοιμος να φυτευτεί

Επιβράβευση για κίνητρο

Για τη διατήρηση των σχολικών κήπων θα έπρεπε να υπάρχει υποχρεωτική εργασία δύο ημερών ανά εβδομάδα για τους μαθητές, υπό την επίβλεψη του διδασκάλου, ο οποίος ήταν υποχρεωμένος να κρατά ημερολόγιο με τα έξοδα του κήπου, ενώ οι τιμές πώλησης των προϊόντων θα καθορίζονταν από το Γεωργικό Τμήμα. Για να ενθαρρυνθεί η αξιόλογη και καρποφόρα δουλειά, το Μάρτιο του 1914 δόθηκαν τα πρώτα βραβεία στους τρείς καλύτερους σχολικούς κήπους: 1ο βραβείο £6 στην Αθηαίνου Λάρνακας, 2ο βραβείο £4 στην Αμαργέτη Πάφου και 3ο βραβείο £2 στη Λιμνιά Λεμεσού.

Το 1919, οι σχολικοί κήποι έφτασαν τους 70 στον αριθμό. Μέσα από τις ετήσιες Γεωργικές Εκθέσεις, αλλά και από πληροφορίες που παρέχει η Κυπριακή Εφημερίδα παρατηρείται η σταθερή, συνεχής ετήσια αύξηση των κήπων. Ήταν λόγω αυτών που πολλά καρποφόρα δέντρα και άλλα φυτά διανέμονταν ετησίως σε πολύ χαμηλές τιμές.

Επεξηγηματική εκπαιδευτική αφίσα με τις διάφορες ποικιλίες πορτοκαλιών που καλλιεργούνται στην Κύπρο

Θεσμός με στόχους

Στόχοι των σχολικών κήπων ήταν (α) να καταφέρνουν να μεγαλώνουν στο χωριό τα φυτά που χρειαζόταν το ίδιο το χωριό, (β) να διδάσκονταν νέοι μέθοδοι ανατροφής, καλλιέργειας και φροντίδας και (γ) να εγείρεται το ενδιαφέρον των μαθητών ώστε να προωθηθεί η βελτιωμένη κηπουρική, η παραγωγή ζωοτροφών και βιομηχανικών φυτειών.

Η ενασχόληση μαθητών στους σχολικούς κήπους θεωρείτο απαραίτητη, ζωτικής σημασίας, αφού θεωρείτο ότι η νέα γενιά έπρεπε να αλληλοεπιδρά από νωρίς με το μελλοντικό βασικό βιοποριστικό της μέσο. Έτσι και το 1919 καθιερώθηκε και γιορτάστηκε για πρώτη φορά σε περισσότερα από 50 σχολεία η Ημέρα του Δέντρου, η οποία ταυτίστηκε με τους σχολικούς κήπους. Από τις 15 Φεβρουαρίου μέχρι κα τις 7 Μαρτίου 1919 φυτεύτηκαν συνολικά 4686 δέντρα από μαθητές σε όλη την Κύπρο. Μόλις τον επόμενο χρόνο, τα δέντρα που φυτεύτηκαν σχεδόν διπλασιάστηκαν, φτάνονταν τα 8239 στον αριθμό.

Σχολικοί κήποι ανά επαρχία

Μετά τα Οκτωβριανά του 1931 η οικονομία του νησιού βρισκόταν σε άσχημη κατάσταση, γεγονός που δεν άφησε ανεπηρέαστο το Γεωργικό Τμήμα. Ωστόσο, οι σχολικοί κήποι συνέχισαν να υπάρχουν – και να αυξάνονται – και οι διδάσκαλοι, όπως και οι μαθητές των σχολείων παρακολουθούσαν μαθήματα γεωργικών θεμάτων από τους περιφερειάρχες του Γεωργικού Τμήματος.

 

[10]Annual Report of the Director of Agriculture for the Year 1911-1912, Λευκωσία 1912, σ. 7.
[11]«School gardens in Cyprus», The Cyprus Journal. A quarterly review of the agriculture and industries of Cyprus, αρ. 51, Ιανουάριος 1919, σ. 91.
[12]Bevan, ό.π., σ. 11.
[13]Annual Report of the Director of Agriculture for the Year 1923, Λευκωσία 1924, σ. 4. «Σχολικοί κήποι 1923», Κυπριακή Γεωργική Εφημερίς. Τριμηνιαία επιθεώρησις της γεωργίας, δασοκομίας και εμπορίου της Κύπρου, τομ. ΙΗ, μέρος 4, Οκτώβριος 1923, σ. 134, 137.
Annual Report of the Director of Agriculture for the Year 1924, Λευκωσία 1925, σ. 4. Στην Κυπριακή Εφημερίδα αναγράφεται ο αριθμός των σχολικών κήπων για το έτος 1923-1924, απαριθμώντας 102 – 33 στη Λευκωσία, 9 στη Λάρνακα, 23 στη Λεμεσό, 15 στην Αμμόχωστο, 15 στην Πάφο και 7 στην Κερύνεια. The Cyprus Journal. A quarterly review of the agriculture, forestry and trade of Cyprus, τομ. ΧΙΧ, αρ. 4, Οκτώβριος 1924, 126.
[14]176 ήταν οι αναγνωρισμένοι. Διοικητής Λάρνακας B. J. Surridge, Επισκόπησις της εν Κύπρω αγροτικής ζωής. Βασισθείσα επί εκθέσεων ερευνητών οι οποίοι επεσκέφθησαν τα χωρία καθ’ όλην την Νήσον κατά το 1927 και 1928 και επαυξηθείσα δια στατιστικών και άλλων πληροφοριών εκ των αρχείων της Κυβερνήσεως, Λευκωσία 1930, σ. 18.
[15]197 ήταν οι αναγνωρισμένοι. Annual Report of the Department of Agriculture for the Year 1929, Λευκωσία 1930, σ. 32.
[16]Annual Report of the Department of Agriculture for the Year 1930, Λευκωσία 1931, σ. 31-32.
[17]Annual Report of the Department of Agriculture for the Year 1931, Λευκωσία 1932, σ. 30-31.
[18]Annual Report of the Department of Agriculture for the Year 1933, Λευκωσία 1934, σ. 25.
[19]Στο ίδιο, σ. 25-26.
[20]Annual Report of the Department of Agriculture for the Year 1934, Λευκωσία 1935, σ. 25.
[21]Annual Report of the Department of Agriculture for the Year 1935, Λευκωσία 1936, σ. 29.
[22]Annual Report of the Department of Agriculture for the Year 1936, Λευκωσία 1937, σ. 24.
[23]Annual Report of the Department of Agriculture for the Year 1937, Λευκωσία 1938, σ. 19.