Της Ιλιάνας Κουλαφέτη

Ήταν Ιούλιος του 1458, όταν ο βασιλιάς της Κύπρου Ιωάννης Β’ πέθανε ακολουθώντας τη σύζυγό του Ελένη Παλαιολογίνα. Το σώμα του δεν πρόλαβε να κρυώσει και οι αυλικοί έβγαλαν από το δάχτυλό του το βασιλικό κόσμημα για να το φορέσουν στη νέα  βασίλισσα, την κόρη του, Καρλόττα. Οι διαδικασίες ήταν πολύ βιαστικές και γίνονταν άμεσα υπό τον φόβο πραξικοπήματος από τον ετεροθαλή αδελφό της Καρλόττας, Ιάκωβο, ο οποίος προσπαθούσε να καταλάβει τον θρόνο. Αν και εκείνη τη μέρα πήγε να της υποβάλει τα σέβη του, ως υπήκοός της, ο Ιάκωβος Β’ ήταν τόσο πικραμένος από τη συμπεριφορά της, που ταυτόχρονα κατέστρωνε το σχέδιο που θα έριχνε από τον θρόνο την ίδια του την αδελφή.

«Μία γυναίκα, περίπου 24 χρόνων, μετρίου αναστήματος, με σπινθηροβόλα μάτια, με ωχράν επιδερμίδα, ομιλίαν ομαλήν και εύγλωττην, όπως συνήθως μιλούν οι Έλληνες. Τα φορέματά της ήσαν γαλλικού τύπου, το δε φέρσιμό της εμαρτυρούσε το βασιλικόν αίμαν που έτρεχε στις φλέβες της»

Πορτραίτο της Βασιλισσας Καρλόττας Λουζινιανής στη βιογραφία της που γράφτηκε στη Ρώμη το 1621 από τον Καρδινάλιο Μαυρίκιο της Σαβοίας. Τορίνο, Μουσείο του Κρατικού Αρχείου. Φωτογραφία: Chomon, Torino/Πηγή: «Αρχόντισσες της Μεσαιωνικής Κύπρου και η Αικατερίνη Κορνάρο», της Λητώς Σεβέρη

Με αυτά τα λόγια περιέγραφε ο Πάπας Πίος Β΄τη βασίλισσα της Κύπρου Καρλόττα. Η νεαρή κόρη του τέως βασιλέως Ιωάννη Β΄ αναφέρεται στις πηγές ως έξυπνη, πείσμων και εύγλωττη ενώ δεν ήταν λίγοι αυτοί που μιλούσαν για την ομορφιά της. Με τον ετεροθαλή αδελφό της Ιάκωβο Β’ διατηρούσε άριστες σχέσεις. Μάλιστα, όταν ο πατέρας της Ιωάννης Β’ πέθανε, η ίδια ζήτησε από τον Ιάκωβο Β’ να διοργανώσει αποστολή πρεσβείας στη Δύση για να ανακοινωθεί επισήμως ο θάνατος του πατέρα της και η δική της ενθρόνιση.

Η συνωμοσία των Ευγενών

Παρόλη την καλή σχέση των δύο αδελφιών, οι Ευγενείς του Ανακτοσυμβουλίου δεν έβλεπαν με καθόλου καλό μάτι αυτό το «πάρε-δώσε» για αυτό και έδρασαν γρήγορα, δηλητηριάζοντας με κακά λόγια την Καρλόττα και επηρεάζοντάς την τόσο όσο να αρχίσει η ίδια να συμπεριφέρεται στον Ιάκωβο με άσχημο τρόπο.

Αρχικά του ζήτησε να σταματήσει οποιαδήποτε διαδικασία που του είχε ζητήσει η ίδια να αναλάβει ενώ λίγο αργότερα του απαγόρευσε την είσοδο στο Παλάτι με τη συνοδεία «δικών του» ανθρώπων. Σύντομα, μάλιστα, έπαψε να τον δέχεται.

Το οικόσημο του Βασιλείου της Κύπρου. 1. Ιερουσαλήμ, 2. Λουζινιάν, 3. Αρμενία, 4. Κύπρος. Στο κέντρο βρίσκεται θυρεϊσκος του Δουκάτου της Σαβοϊας. Ο θυρεός κοσμείται με δάφνινο στεφάνι γύρω γύρω. Από τον χειρόγραφο κώδικα των Ευαγγελίων (Vat. gr. 1158, f.2) που δωρήθηκε από τη βασίλισσα Καρλόττα στον Πάπα Ιννοκέντιο Η’ το 1487. Το ίδιο ακριβώς οικόσημο κοσμεί και τον δεύτερο χειρόγραφο κώδικα που επίσης δωρήθηκε από την Καρλόττα στον Ιννοκέντιο. Τα δύο χειρόγραφα είναι στην εςλληνική και χρονολογούνται λίγο πριν το 1487. Φυλάσσονται στη βιβλιοθήκη του Βατικανό. Φωτογραφ/ια: Biblioteca Apostolica Vaticana/Πηγή: «Αρχόντισσες της Μεσαιωνικής Κύπρου και η Αικατερίνη Κορνάρο», της Λητώς Σεβέρη

Η Στέψη που ξεχείλισε το ποτήρι

Οι μέρες πέρναγαν και τα δύο αδέλφια πικραίονταν μεταξύ τους όλο και περισσότερο. Το τελειωτικό ήταν η Στέψη της αδελφής του στην οποία ο Ιάκωβος θεωρούσε αυτονόητα πως θα ήταν παρών. Όμως η αδελφή του Καρλόττα, επηρεασμένη και δηλητηριασμένη από όσα της είχαν πει οι Ευγενείς, όχι μόνο δεν τον κάλεσε να παραστεί αλλά μάλιστα τον ταπείνωσε απαγορεύοντάς του να παραστεί εντελώς στην όλη ακολουθία.

Ο κακός οιωνός

Η Στέψη πραγματοποιήθηκε στις 15 Αυγούστου 1458 με πάσα μεγαλοπρέπεια. Ωστόσο, καθώς η πομπή προχωρούσε ήρεμα και το πλήθος επευφημούσε τη νέα βασίλισσα, το άλογο σκόνταψε με αποτέλεσμα να πέσει από το κεφάλι της το στέμμα. Κάτι που θεωρήθηκε πολύ κακός οιωνός, μια άποψη που διατηρείται έως σήμερα, κατά τη διάρκεια της τελετής του γάμου. Για αυτό οι κουμπάρες πρέπει να στερεώνουν το στεφάνι πάνω στη νύφη πολύ καλά με δύο καρφίτσες σε σχήμα σταυρού.

Τα σχέδια του Ιακώβου

Ο Ιάκωβος μετά από όλο αυτόν τον εξευτελισμό δεν μπορούσε να μείνει με σταυρωμένα τα χέρια. Έτσι, προετοίμασε μία συνωμοσία εναντίον του παλατιού. Ευτυχώς για τον ίδιο ο Γεώργιος Βουστρώνιος που υπηρετούσε στο Παλάτι του μήνυσε πως η συνωμοσία του ήταν προδομένη και για αυτό καλύτερα θα ήταν να μην ενεργούσε. Η Καρλόττα έξαλλη έμαθε για τα σχέδια του αδελφού της και τον κλείδωσε στην Αρχιεπισκοπή. Όμως ο Ιάκωβος κατάφερε να δραπετεύσει και έφτασε στην Αίγυπτο όπου ζήτησε άσυλο από τους Μαμελούκους.

Και αυτή ήταν ίσως η καλύτερη κίνηση του νεαρού Ιακώβου ο οποίος με την ευφυΐα του κατάφερε να κερδίσει την εύνοια του Σουλτάνου και να τον πείσει πως δικαιωματικά έπρεπε ο ίδιος να είναι βασιλιάς, αφού ήταν ανήκουστο μία γυναίκα να διοικεί τη χώρα. Ένα πολύ πειστικό επιχείρημα για τον μουσουλμάνο αρχηγό ο οποίος έβλεπε έναν πολύ πιστό σύμμαχο στο πρόσωπο του Ιακώβου.

Στις 18 Σεπτεμβρίου 1460 ο Ιάκωβος έφτασε στην Κύπρο με στρατό που του είχε παραχωρήσει ο Σουλτάνος. Με μεγάλη αυτοπεποίθηση που του χάριζε η εμφάνισή του –που οι Κύπριοι συμπαθούσαν-προχώρησε προς τη Λευκωσία για να καταλάβει τον θρόνο. Ο δεύτερος σύζυγος της Καρλόττας, Λουδοβίκος, φοβισμένος και δειλός της ζήτησε να κλειδωθούν στο Κάστρο της Κερύνειας.

Πηγή: «Αρχόντισσες της Μεσαιωνικής Κύπρου και η Αικατερίνη Κορνάρο», της Λητώς Σεβέρη

Η Καρλόττα με την ανδρεία που τη διέκρινε κατάφερε να δραπετεύσει προς την Ευρώπη, όπου ζήτησε βοήθεια. Τελικά στα αιτήματά της ανταποκρίθηκε ο Πάπας Πίος Β’ δίνοντάς της χρήματα και στρατό. Στο μεταξύ ο Λουδοβίκος παρέμενε κλειδωμένος στην Κερύνεια και ο Ιάκωβος βασίλευε στην Κύπρο.

Παρόλη την προσπάθειά της να εξασφαλίσει συμμαχίες προκειμένου να πολεμήσει ενάντια στον αδελφό της και να ανακαταλάβει τον θρόνο της, η Καρλόττα μετά από μία μακρά περιοδεία στην Ευρώπη, κουράστηκε. Απελπισμένη υπέγραψε τη διαθήκη της στην οποία κληροδοτούσε στο Δουκάτο της Σαβοϊας.

Η διαθήκη της Βασίλισσας Κύπρου Καρλόττας Λουζινιανής με βάση την οποία παραχωρούσε τα δικαιώματα της επί του θρόνου της Κύπρου στο Δουκάτο της Σβοϊας. Η διαθήκη σήμερα βρίσκεται στο Κρατικό Αρχείο Regno Di Cipro m2, fasc2: χειρόγραφη περγαμηνή της 7ης Μαρτίου 1485 στο Τορίνο. Φωτογραφία: Chomon, Torino/Πηγή: «Αρχόντισσες της Μεσαιωνικής Κύπρου και η Αικατερίνη Κορνάρο», της Λητώς Σεβέρη

Απογοητευμένη και χάνοντας κάθε ελπίδα έζησε μόνιμα στη Ρώμη όπου επιδόθηκε σε αγαθοεργίες. Λίγους μήνες πριν πεθάνει έμεινε παράλυτη και στις 31 Ιουλίου 1487 άφησε την τελευταία της πνοή.

Ο τάφος της βρίσκεται σήμερα στο Βατικανό εντός των κρυπτών κάτω από τη βασιλική του Αγίου Πέτρου.

Αν και η Καρλόττα κληροδότησε το βασίλειό της στη Σαβοΐα, ο Δούκας Κάρολος Εμμανουήλ Β’, νόμιμος κληρονόμος, όταν το 1654 ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Νικηφόρος του ζήτησε να διεκδικήσει την κτήση του για να τους απαλλάξει από τους Οθωμανούς και την κατοχή, ο Δούκας αρνήθηκε.

Η δικαιολογία του ήταν ότι η Κύπρος βρίσκεται πολύ κοντά στην Τουρκία και φοβόταν την επέμβαση του Σουλτάνου. Δεν χρειαζόταν να γίνει βασιλιάς της Κύπρου, αφού από μόνος του ήταν ικανοποιημένος με τους κενούς πομπώδεις τίτλους και τα φανταχτερά οικόσημα  που του κληροδότησε η Βασίλισσα Καρλόττα Λουζινιανή.

Ο Ιάκωβος Β’ ήταν πλέον ο μόνος «νόμιμος» ηγέτης του νησιού.

Πληροφορίες αντλήθηκαν από το βιβλίο «Αρχόντισσες της Μεσαιωνικής Κύπρου και η Αικατερίνη Κορνάρο», της Λητώς Σεβέρη