Της Ιλιάνας Κουλαφέτη

Τους συνάντησα στο Καφενείο 11 στην παλιά Λευκωσία, εκεί που η παλαιά αγορά της πόλης συναντά την εκκλησία της Φανερωμένης, το τζαμί, το σπίτι του Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου, την Αρχιεπισκοπή, το Παγκύπριο και δημιουργεί ένα σύμπλεγμα από σημεία πολιτισμού και ιστορίας. Ένα σύμπλεγμα στο οποίο χαράκτηκε η ιστορία όχι μόνο με ένδοξα χρυσά γράμματα αλλά και με δολοφονίες, τραμπουκισμούς και αίμα.

Δεν θα μπορούσε λοιπόν να είναι πιο ιδανική αυτή η συνάντηση και το σημείο. Η απορία μου ήταν μία: Γιατί αυτό το Φεστιβάλ για τον Όσκαρ Ουάιλντ;. Βέβαια, η συζήτηση είχε διακλαδώσεις, όπως εξάλλου κάθε δοκιμιακού τύπου ερώτηση που δεν αρκείται σε ολιγόλογες προτάσεις, ούτε και σε απλά νοήματα. Η Ρεβέκκα Κατσαρή και ο Βαγγέλης Γέττου, οι ανθρώποι που μεράκι και φαντασία οργάνωσαν το “The Cyprus Oscar Wilde Festival”, βίωσαν τη βαθιά ανάγκη να μιλήσουμε για τη διαφορετικότητα, όποια κι αν είναι αυτή. Και το Φεστιβάλ αυτό είναι μια πρόκληση για να την κοιτάξουμε κατάματα, να τη δεχτούμε, να την αντιμετωπίσουμε, να την αποδεχτούμε.

Related image

Ο Ιρλανδός μυθιστοριογράφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας και κριτικός Όσκαρ Ουάιλντ γεννήθηκε στις 16 Οκτωβρίου 1854. Ο πιο αναγνωρίσιμος καλλιτέχνης της βικτοριανής εποχής, αντισυμβατικός και ιδιοφυής, έζησε την κολακεία και την τεράστια φήμη, αλλά και την κατασυκοφάντηση, τη φυλακή, την εξορία. Θεωρείται ένας από τους κύριους εκπροσώπους του αισθητισμού, κίνημα που αναπτύχθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα στην Βρετανία και θεωρείται κατά κάποιο τρόπο το αγγλικό παρακλάδι του γαλλικού συμβολισμού. Ο Ουάιλντ επηρεάστηκε ιδιαίτερα από το έργο των John Ruskin και Walter Pater, οι οποίοι δίδασκαν στην Οξφόρδη την εποχή που σπούδαζε εκεί ο ποιητής, και υπερασπίστηκε το δόγμα της τέχνης για την τέχνη, αρνούμενος την αναγκαιότητα ύπαρξης μιας ηθικής παραμέτρου στην τέχνη/ Πηγή κειμένου: TVXS

Β.Γ.: Εγώ είμαι φαν του Wilde. Και λόγω της παραγωγικής συνεργασίας που είχαμε με την Πρεσβεία της Ιρλανδίας σε άλλα πρότζεκτς που κάναμε, συνειδητοποιήσαμε πως μπορούμε να κάνουμε κι άλλα πράγματα. Έτσι, η Πρέσβειρα της Ιρλανδίας η οποία αναζητά διαρκώς τρόπους να αναδείξει τον πολιτισμό, καθώς η ίδια πιστεύει πολύ στην πολιτιστική διπλωματία, μου ζήτησε τρόπους να κάνουμε κάτι νέο. Εκεί προέκυψε η ιδέα για τον Oscar Wilde. Η ιδέα μέστωσε. Η απήχηση που είχε στον κόσμο η ιδέα και το ενδιαφέρον που προέκυψε, μου προκάλεσαν φοβερή εντύπωση, δεν το περίμενα. Και έτσι μέσα από αυτήν την πρόταση για τη διεξαγωγή του Φεστιβάλ, ξεκίνησα κι εγώ με τη σειρά μου έρευνα και ανακάλυψα πολλές πηγές και νέα δεδομένα που δεν γνώριζα. Βέβαια, πρέπει να μιλήσω και για τα γεγονότα που παρεμβλήθηκαν στο ενδιάμεσο. Και αυτό ήταν η δολοφονία του Ζακ Κωστόπουλου στην Αθήνα. Όταν συνέβη αυτό το σκηνικό, έχοντας ήδη στα σκαριά το Φεστιβάλ, μέσα μου σαν να γεννήθηκε μία ανάγκη να μιλήσουμε για τη διαφορετικότητα, ό,τι κι αν σημαίνει αυτό. Συμπεριλαμβανομένου και του σεξουαλικού προσανατολισμού.

See the source image

Ο Ζακ Κωστόπουλος δολοφονήθηκε από «καθημερινούς» ανθρώπους της διπλανής πόρτας.Σε συνέντευξή του έναν χρόνο πριν είχε πει «όταν βλέπεις να επιτίθενται σε κάποιον, γιατί κοιτάς από την άλλη; Δεν λέω να παίξεις ξύλο γιατί ούτε εγώ το έχω με το ξύλο, αλλά μπορείς να βάλεις μια φωνή. Να κάνεις κάτι, να αντιδράσεις με κάποιον τρόπο»

Συνειδητοποίησα πως αυτά τα πράγματα συμβαίνουν στο κέντρο της Αθήνας το 2018, μπορεί να επαναληφθούν και μάλλον θα επαναληφθούν. Προέκυψαν λοιπόν ερωτήματα για το ποιοι είμαστε, ποια είναι η ταυτότητά μας. Επίσης, σε μία Κύπρο τι σημαίνει “είμαι, είσαι, είμαστε” και τι θα έλεγε λοιπόν ένας συγγραφέας σαν τον Oscar Wilde για τις ταυτότητες στην Κύπρο».

Η δολοφονία του Ζακ Κωστόπουλου λοιπόν υπήρξε το ταρακούνημα για το «τσιμέντωμα» των ιδεολογικών προκλήσεων του Φεστιβάλ. Και όντως, πώς να μην ήταν; Ένα ειδεχθές έγκλημα στην καρδιά της Αθήνας, στον 21ο αιώνα με στόχο έναν απλά «διαφορετικό» άνθρωπο. Άραγε ταρακούνησε την κυπριακή κοινωνία η αποτρόπαια δολοφονία λίγα χιλιόμετρα μακριά; Αναρωτιέμαι: μας ταρακούνησε όλους;

Β.Γ: Ξέρεις κάποτε ο Καραμανλής είχε πει πως η Κύπρος “κείται μακράν”, θεωρώ όμως πως η Ελλάδα είναι αυτή που κείται μακράν όταν προκύπτουν τέτοια θέματα στην επικαιρότητα. Και δεν ξέρω για ποιο λόγο μπορεί να συμβαίνει αυτό. Το θέμα είναι ότι αυτό που συνέβη στην Αθήνα έχω την εντύπωση πως στην Κύπρο συμβαίνει με ένα πιο έντονο τρόπο και πολύ πιο υπόγειο. Παντού συμβαίνει.

Ρ.Κ.: Ίσως είναι η άρνησή μας ξέρεις να αντιμετωπίσουμε την πραγματικότητα. Πως δηλαδή συνέβη κάτι τέτοιο. Ή απλά, πιο «εύκολα» να θεωρήσουμε πως “όντως είναι μακριά αυτό που συνέβη”, οπότε δεν μας αγγίζει.

Η εικόνα ίσως περιέχει: 1 άτομο, κάθεται, παπούτσια, υπαίθριες δραστηριότητες και φύση

Ο Ουάιλντ κατηγορήθηκε για ομοφυλοφιλία από τον 9ο Μαρκήσιο του Κουίνσμπερυ, πατέρα του ποιητή Λόρδου Άλφρεντ Ντάγκλας με τον οποίο συνδεόταν ο Ουάιλντ. Ο Ουάιλντ υπέβαλε μήνυση αλλά η κίνηση αυτή στράφηκε εναντίον του, καθώς βρέθηκε ο ίδιος κατηγορούμενος.

Β.Γ.: Αν αυτό το γεγονός το αντίκρυζε ο Oscar Wilde, αν περνούσε από το απέναντι πεζοδρόμιο τι θα έλεγε; Ή αν ήταν ο ίδιος ο Oscar Wilde, γιατί ο ίδιος ήταν, κι αυτός έτσι κατέληξε. Μπορεί να μην τον δολοφόνησε ο κοσμηματοπώλης και ο όχλος, όμως πέθανε από μηνιγγίτιδα που προέκυψε από καταναγκαστικά έργα που του επέβαλαν ως ποινή για την ομοφυλοφιλία.

Μιλάμε 119 χρόνια μετά για τον Wilde και διαρκώς τον φαντάζομαι παρών. Νιώθω πως ο καθένας που έχει διαβάσει ένα βιβλίο του, τον βιώνει ως «δικό του». Πως δεν τον έχει γνωρίσει κανείς όπως εσύ και σκεφτόμουν: 119 χρόνια μετά αν τον ρωτούσα ή αν άκουγε πως μιλάμε για αυτόν πώς θα αντιδρούσε; Και τον φαντάστηκα να λέει “με προσβάλετε. Εδώ μιλάτε 5000 χρόνια για τις Πυραμίδες γιατί όχι για  μένα 119 χρόνια μετά;”. Μέσα λοιπόν από αυτή τη σκέψη και το τραγικό τέλος της ζωής του, σκέφτομαι πως διδάσκουμε στα παιδιά τους μεγάλους λογοτέχνες σαν αυτοί να είναι «αγγελοφτιαγμένοι». Σε ένα παιδί πρέπει να βρεις τον τρόπο να εξηγήσεις ότι ο Wilde καταδικάστηκε  για ομοφυλοφιλία.  Και το γεγονός ότι δεν το διδάσκουμε είναι ένα στοιχείο της κουλτούρας μας και της παιδείας μας, Αγνοούμε ότι τα μεγαλύτερα έργα έχουν δημιουργηθεί από ανθρώπους που έχει βασανίσει η κοινωνία, από ανθρώπους που δεν έχει αγαπήσει, που δεν τους έχει αγκαλιάσει.

Η εικόνα ίσως περιέχει: 2 άτομα, , τα οποία χαμογελούν, άτομα κάθονται

Που ξεκινά και που τελειώνει μια φιλία; Που και πότε πρέπει να λέμε ‘’όχι’’ ακόμα και αν αυτό μας κοστίσει μια φιλία; Τι σημαίνει πραγματικός/ή φίλος/η; Μέσα από το ρεαλιστικό παραμύθι του ‘’Ο πιστός φίλος’’, ο μεγάλος Ιρλανδός δημιουργός Oscar Wilde καλεί τα παιδιά, μικρότερα και μεγαλύτερα, να σκεφτούν και να διαμορφώσουν τη δική τους στάση. Η θεατροπαιδαγωγός Μαρίνα Κατσαρή ξεναγεί τα παιδιά σε ένα κόσμο εννοιών και αξιών που προσγειώνονται στην Πρεσβεία της Ιρλανδίας στην Κύπρο. Mέσα από ένα βιωματικό εργαστήρι που συνδυάζει δημιουργικά τις τεχνικές αφήγησης και θεάτρου/δράματος στην εκπαίδευση τα παιδιά κατανοούν και ενσωματώνουν τις αξίες αυτές στην καθημερινή τους ζωή.

Ρ.Κ: Πολλές φορές προκύπτει μια επιφανειακή παρουσίαση των έργων αυτών των μεγάλων λογοτεχνών που βασανίστηκαν. Αν κάποιος έμπαινε στη διαδικασία να μας διδάξει για αυτή την «αθέατη όψη», ως παιδιά δεν θα το ξεχνάγαμε ποτέ, δεν θα το περνάγαμε «ξώφαλτσα». Και δεν θα μας «τραυμάτιζε» όπως θεωρούμε ως κοινωνία, ότι θα μας τραυμάτιζε οποιαδήποτε τέτοια εικόνα. Δεν πρέπει να αγνοούμε τις εικόνες που μας απωθούν, πρέπει να τις φέρνουμε μπροστά μας. Να τις αντιμετωπίζουμε, να μιλάμε για την πραγματικότητα ως αυτή έχει.

Β.Γ: Είναι ξεκάθαρα ένα προσωπικό τραύμα αυτό που ζούμε με την Παιδεία. Γινόμαστε 30 χρονών και ξαφνικά παθαίνουμε μία «κρίση» γιατί καταπιέστηκαν χίλια δυο θέματα μέσα μας, τα οποία κάποια στιγμή οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε. Το ίδιο συμβαίνει και με την εκπαίδευση όσον αφορά αυτούς τους συγγραφείς. Μεγαλώνουμε με μια εικόνα «χαζή» για όλα τα αριστουργήματα, γιατί ακριβώς δεν μας δείχνουν το άχθος που έχει η διαδικασία παραγωγής τους μέσα της. Και ο Wilde είναι μια φοβερή ευκαιρία για να το αντιληφθούμε αυτό.

Ρ.Κ: Και είναι μια πρόκληση να την αρπάξει κάποιος αυτήν την ευκαιρία, να μιλήσει για αυτά τα ζητήματα.

Β.Γ: Και ξέρεις η εποχή στην οποία έζησε ο Wilde, η λεγόμενη Βικτωριανή Εποχή, μοιάζει πάρα πολύ με τον Τραμπισμό που έρχεται. Ουσιαστικά, η βικτωριανή ηθική ήταν η απάντηση στην έκρηξη που προκλήθηκε από τη Γαλλική Επανάσταση. Ήταν το «συγκράτημα» του χαμού που προκάλεσε η Γαλλική Επανάσταση. Έπρεπε να μπει ένα φρένο να μην «ξεχειλωθεί το πουλόβερ» ας πούμε, η κοινωνία «χρειαζόταν αρμούς». Και ήταν τότε που ψήφισαν νόμους για την ομοφυλοφιλία. Και σήμερα μιλάμε για δολοφονίες όπως αυτή του Βαγγέλη Γιακουμάκη και του Ζακ Κωστόπουλου, που είναι αποτέλεσμα αυτού του δηλητηρίου που έχει διαχυθεί στην κοινωνία μας, του ίδιου δηλητηρίου που διαχέετο πριν ένα αιώνα.

Η εικόνα ίσως περιέχει: 2 άτομα, κείμενο

«Μία ιδέα που δεν είναι επικίνδυνη, δεν είναι άξια να λέγεται ιδέα«. Τι είναι αυτό μέσα στο έργο και τη ζωή του Oscar Wilde που ασταμάτητα προκαλεί το ενδιαφέρον όλου του πλανήτη; Ένας ηθοποιός (Κωνσταντίνος Δημητρίου, μία συγγραφέας (Νάσια Διονυσίου), ένας ακαδημαϊκός μελετητής (Paul Stewart) και μία αφηγήτρια (Μαρίνα Κατσαρή , μοιράζονται με το κοινό τα στοιχεία της παρακαταθήκης του μεγάλου Ιρλανδού δημιουργού που τους εμπνέουν. Η συζήτηση θα πραγματοποιηθεί στο Σολώνειον Κέντρο Βιβλίου, στις 7 Μάρτη, στις 19.30, στα πλαίσια του ‘’The Cyprus Oscar Wilde Festival’’ που συνδιοργανώνεται από την Πρεσβεία της Ιρλανδίας στην Κύπρο.

«Ζούμε σε μία χώρα που η λογοτεχνία δυσκολεύεται»

Το Φεστιβάλ του Oscar Wilde πραγματοποιείται για πρώτη φορά στην Κύπρο και γενικότερα, είναι η πρώτη φορά που ένα τόσο «πολύχρωμο» Φεστιβάλ πραγματοποιείται. «Είναι ένα χειροποίητο φεστιβάλ. Πέρα από την Πρεσβεία της Ιρλανδίας και τους χώρους στους οποίους πραγματοποιείται το Φεστιβάλ, είναι κάτι που δημιουργήθηκε από το μηδέν και έφτασε εδώ που έφτασε. Ζούμε σε μία χώρα που η λογοτεχνία δυσκολεύεται, οπότε το να κάνεις, και θα το πω χυδαία, το να κάνεις ένα “marketing” με εκδηλώσεις ελευθέρας εισόδου για να φέρεις τον κόσμο κοντά στη λογοτεχνία είναι ένα μικρό θαύμα. Θέλουμε να φέρουμε τον κόσμο κοντά σε κάτι που αγαπάμε, όχι επειδή είμαστε ειδήμονες ή επειδή εμείς θέλουμε να υποδείξουμε ή να διδάξουμε, αλλά επειδή έχουμε την ανάγκη να μοιραστούμε αυτό που νιώθουμε».

«Απολογούμαι που δεν μπορώ να βρεθώ μαζί σας και να συμμετάσχω στο The Cyprus Oscar Wilde Festival αλλά θα πρέπει να βρίσκομαι στη Γαλλία εκείνη την περίοδο. Και λυπάμαι πραγματικά γιατί ο παππούς μου [ο Όσκαρ Ουάιλντ] έτρεφε μεγάλο πάθος για την Ελλάδα και ό,τι έχει σχέση με αυτή, ήδη από την πρώιμη νιότη του όταν άρχισε να μαθαίνει για τον αρχαίο πολιτισμό σας που ξεκάθαρα θεωρούσε την κοιτίδα του σύγχρονου πολιτισμού. Όταν φοιτούσε στο Trinity College, στο Δουβλίνο, είχε την ιδιαίτερη τύχη να έχει για δάσκαλό του τον Τζον Μαχάφι, τον καθηγητή Αρχαίας Ιστορίας τον οποία μνημόνευσε 20 χρόνια αργότερα ως ‘έναν άνθρωπο υψηλού και διακεκριμένου πολιτισμικού επιπέδου στον οποίο χρωστώ τόσα πολλά σε προσωπικό επίπεδο. Ήταν ο ο πρώτος και καλύτερος δάσκαλός μου, ο διανοούμενος που μου εδειξε πώς να αγαπήσω όσα έχουν σχέση με την Ελλάδα’. Αργότερα, όταν ο Όσκαρ σπούδαζε στην Οξφόρδη, ο Μαχάφιτον πήρε μαζί του στα δύο αξέχαστα ταξίδια του στην Ελλάδα, το 1875 και το 1877. Στο δεύτερο από αυτά, [o Ουάιλντ] επέστρεψε πίσω καθυστερημένα για την έναρξη του μαθημάτων και αποκλείστηκε για έναν χρόνο επειδή (όπως ο ίδιος το έθεσε με χιούμορ) ‘ήταν ο πρώτος φοιτητής που επισκέφθηκε την Ολυμπία’. Όταν επισκέφθηκα την Αθήνα, το 2000, περίπου στα εκατόχρονα από τον θάνατό του, εντυπωσιάστηκα όταν ανακάλυψα ότι σχεδόν όλα τα έργα του, ακόμα και κάποια από τα λιγότερο γνωστά, είχαν ήδη εκδοθεί. Είμαι σίγουρος ότι ο παππούς μου θα είχε κολακευτεί από αυτή την τιμή που του ανταπέδωσε η Ελλάδα, τόσα χρόνια μετά τον θάνατό του. Αντίστοιχα θα είχε κολακευτεί από το φεστιβάλ της Κύπρου που γίνεται προς τιμή του σήμερα. Σας εύχομαι κάθε επιτυχία» / Ο Μέρλιν Χόλαντ (1945-) είναι γιος του συγγραφέα Βίβιαν Χόλαντ (1886- 1967) δευτερότοκου γιου του Όσκαρ Ουάιλντ (1854-1900) και της Κονστάνς Λόιντ (1859- 1898) και ο μοναδικός εγγονός του Όσκαρ Ουάιλντ

«Τι είναι για σένα ο Oscar Wilde»

Θέλοντας λοιπόν να κλείσω αυτήν την όμορφη συνέντευξη, κάποιοι από τους εμπλεκόμενους στο Φεστιβάλ μας περιέγραψαν τι είναι για τους ίδιους ο συγγραφέας αυτός, που σημάδεψε με το έργο και τη ζωή του, όπως πολύ σωστά τόνισε ο Βαγγέλης Γέττος, όχι μόνο την ευρωπαϊκή και παγκόσμια λογοτεχνία, αλλά την ιστορία. Είναι το όμορφο σχολείο, είναι η τέχνη, είναι η επαναστατική μας ύπαρξη.

Deirdre Ní Fhallúin/ Πρέσβειρα της Ιρλανδίας στην Κύπρο:

“The initiative for an Oscar Wilde Festival in Cyprus is one that I am really pleased to support. Oscar Wilde was famous as a raconteur and wit – both quintessential Irish characteristics! His plays in particular, continue to be hugely popular all around the world, not least here in Cyprus. Many Cypriots have told me that they studied the works of Wilde in school – this tradition of Cypriot regard for Wilde in fact dates back to 1909 when his play “Salomé” was first performed in Larnaca. I am currently reading a recently published biography of Wilde and am excited to attend the events which recall his eventful life and his timeless art.”

Ρεβέκκα Κατσαρή/ συντονίστρια φεστιβάλ :

«Νιώθω βαθιά συγκίνηση για την τόσο ζεστή και την τόσο θετική ανταπόκριση από όλο το κόσμο. Μέσα απ’ τη ψυχή μου θέλω να πω ένα πολύ μεγάλο ευχαριστώ σε όλους όσους συμφώνησαν και θέλησαν να λάβουν μέρος στο φεστιβάλ καθώς επίσης ένα μεγάλο και θερμό ευχαριστώ σε όλους όσους μας πήραν τηλέφωνο για να μας συγχαρούν για αυτή μας την πρωτοβουλία. Από τα πιο βαθιά σημεία της καρδιά μας, σας ευχαριστούμε και ανυπομονούμε να μοιραστούμε μαζί σας μοναδικές στιγμές κατά την διάρκεια του φεστιβάλ».

Μελίσσα Χριστοδούλου/Ζωγράφος και άλλα

«Δημιουργώ άρα εκφράζω την ύπαρξή μου με όσους τρόπους μπορώ, συνήθως ανοίγοντας ή συνεχίζοντας ένα “διάλογο”. Στη συγκεκριμένη περίπτωση συνεχίζω ένα  διάλογο που έτυχε με τον Όσκαρ πίνοντας μαζί ένα μυρωδάτο ζεστό τσάι».

Χαριτίνη Κυριακού/ζωγράφος:

«Τί είναι ο Όσκαρ για εμένα; Όλη αυτή η έντονη παρουσία του μπήκε σε μια απεικόνιση που έφτιαξα μέσα στα άγρια μεσάνυκτα φτάνοντας σε ζωγραφικό τρανς μέχρι το πρωί κ το οποίο θα δείτε μόνο αν έρθετε στο φεστιβάλ».

Γιώργος Lash/ Lash dolls :

«Τι είναι ο Όσκαρ για εμένα; Για μένα ο Όσκαρ Ουάιλντ είναι το παρακάτω απόφθεγμα του:

Το σχολείο θα έπρεπε να είναι το ωραιότερο μέρος σε κάθε πόλη και χωριό. Τόσο ωραίο που η τιμωρία για τα απείθαρχα παιδιά θα έπρεπε να είναι ο αποκλεισμός τους τους από το σχολείο την επόμενη μέρα!»

Άννι Δαμιανού/graphic artist/designer:

«Πέραν από τα γνωστά εξαιρετικά έργα του Oscar Wilde, αυτό που επίσης ξεχωρίζω είναι το 50000 λέξεων γράμμα που έγραψε στον Lord Alfred Douglas ενόσω βρισκόταν στη φυλακή. “De profundis”, όπως του δόθηκε ο τίτλος από τον Robert Ross. Ένα γράμμα που γράφτηκε χωρίς ιδιαίτερη δυνατότητα επιμέλειας, καθιστώντας το ακόμα πιο αληθινό. Βλέπουμε πως, παρόλο που οδηγήθηκε αδίκως στη φυλακή, επιλέγει να έρθει αντιμέτωπος με τον εαυτό του και τα γεγονότα, να αρνείται να δεχτεί τις συμβουλές των γνωστών του να ξεχάσει το τι συνέβη, και ταπεινά να τα αναγνωρίζει σαν κομμάτι του και κατά συνέπεια να τα εκμεταλλεύεται και να εξελίσσεται πνευματικά μέσα από αυτά, επιβεβαιώνοντας για ακόμα μια φορά την σπουδαιότητα και τη δύναμη της προσωπικότητάς του… “Where there is sorrow, there is holy ground. One day you will realize what that means. You will know nothing of life, till you do… ”».

Νάσια Διονυσίου/συγγραφέας:

«Επίκαιρος κι επαναστατικός πάντα, ο δικός μου Όσκαρ Ουάιλντ, εξύμνησε την αφηρημένη αίσθηση της ομορφιάς -του θαύματος των θαυμάτων- και την ελευθερία του να βρίσκεσαι σε αρμονία με τον πιο προσωπικό εαυτό σου, καρφώνοντας μαχαιριές στο πορτραίτο της χυδαίας κι υποκριτικής ηθικής των καιρών».

Σουζάνα Πετρή/ κεραμίστρια:

«Η τέχνη δεν εκφράζει τίποτα πάρα μόνο τον εαυτό της. Μεταμορφώθηκα λοιπόν σαν Τέχνη και εκφράστηκα. Δεν υπάρχει σκοπός. Δεν υπάρχει αιτιολόγηση. Βαθιά μέσα μου όμως ξέρω Οσκαρ».