Της Ιλιάνας Κουλαφέτη

«Αλλά και όποτε ακόμη ο ατρόμητος στολοκαύτης Κανάρης, από τα παράλια της Αιγύπτου, περί τη 19η Ιουνίου του 1821 κατέπλευσε μετά του στόλου του και επί την ημετέραν πατρίδαν , ελλιμενισθείς εν λιμενίσκω τινι παρά τον Άγιο Σέργιο, είτα δε και εις τον παρά τη Λάπηθο λιμενίσκον Απόβρυσιν…».

Με αυτά τα λόγια περιγράφει ο Κωνσταντίνος Κηπιάδης τη θρυλική επίσκεψη του μπουρλοτιέρη Κωνσταντίνου Κανάρη στην Κύπρο στιε 19 Ιουνίου 1821. Ωστόσο, η δυνατή παράδοση που θέλει τον θρυλικό οπλαρχηγό της επανάστασης να έφτασε το 1821 στην Κύπρο, δεν είναι εξακριβωμένη ενώ ο Άντρος Παυλίδης, ερευνητής και συγγραφέας προτείνει ως πιο πιθανή χρονολογία επίσκεψης το 1827. Κι αυτό γιατί το 1821 ο Κανάρης δεν βρέθηκε στην Αίγυπτο, άρα δεν μπορούσε να έχει έλθει από εκεί ενώ στη χώρα του Νείλου βρέθηκε το 1827.

Όπως και να ‘χει η τοπική παράδοση που αναφέρει πως ο Κανάρης βρέθηκε στην Κύπρο, με τις τόσες λεπτομέρειες δεν μπορεί να αγνοηθεί ούτε αναιρεί τη σημαντηκότατη βοήθεια και συμβολή του κυπριακού λαού στο έπος του ’21.

Σύμφωνα πάντως με την παράδοση, ο μπουρλοτιέρης των Ψαρών όταν έφτασε στη Λάπηθο φιλοξενήθηκε από πρόκριτους του νησιού και παρέμεινε κρυμμένος για λίγες μέρες στο αρχοντικό του Προκρίτου Πασπάλλα στην Αγία Παρασκεύη Λαπήθου. Προτού φύγει ο μεγάλος αγωνιστής, λέγεται πως ο ηγούμενος και οι μοναχοί του διπλανού Μοναστηριού της Αχειροποιήτου, άλλα κυρίως οι Λαπηθιώτες και οι κάτοικοι των κοντινών περιοχών, τον συνέδραμαν γενναιόδωρα με χρήματα, εφόδια, κυρίως λαπηθιώτικα μαχαίρια, και τρόφιμα.

Ακόμη πολλά παλληκάρια της Λαπήθου τον ακολούθησαν στο καράβι του και ήρθαν στην Ελλάδα, για να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους για την ενίσχυση και την τελική ευόδωση του ιερού απελευθερωτικού αγώνα. Λίγες η μέρες μετά, βαρύς έπεσε ο πέλεκυς των Τούρκων, που πληροφορήθηκαν τη βοήθεια των Λαπηθιωτών στον Κανάρη, καρατομώντας τον Προύχοντα Χατζηλία μαζί με άλλους Λαπηθιώτες, στις σφαγές της 9ης Ιουλίου του 1821 στη Λευκωσία.

Η ακτή στην οποία υποτίθεται ότι έφτασε, ονομάστηκε Ακτή Κανάρη, ενώ όλα ήταν έτοιμα για να ανεγερθεί μαρμάρινη προτομή προς τιμήν του πυρπολητή του ’21. Ωστόσο, η εισβολή του ’74, ανέτρεψε τα σχέδια των Καραβιωτών.

Η λαπηθιώτικη παράδοση ενέπνευσε τον ζωγράφο Γιώργο Μαυρογένη ο οποίος ζωγράφισε τον πίνακα «Η άφιξη του Κωνσταντίνου Κανάρη στην Κύπρο» που σήμερα βρίσκεται στην Ιερά Αρχιεπισκοπή Κύπρου