Της Μαρίας Χριστοδούλου

Ο Δραγομάνος ήταν το «αυτί του Πασά»· ήταν ο σύνδεσμος μεταξύ των ραγιάδων και των Τούρκων και αποτελούσε, μετά τον Πασά και τον Αρχιεπίσκοπο, την κυριότερη πολιτική εξουσία στην Κύπρο. Τον Μάρτιο του 1804, εξαγριωμένο πλήθος από Χριστιανούς, Οθωμανούς και Λινοπάμπακους έφτασε έξω από το αρχοντικό του Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου, ενός από τους πιο γνωστούς Δραγομάνους στο νησί, με αφορμή τη δυσβάσταχτη φορολογία. Ήταν η αρχή του τέλους για τον άλλοτε πανίσχυρο Κορνέσιο.

Ο θεσμός

Τα καθήκοντα του δραγομάνου ήταν πολυάριθμα: απογραφή όλων των κατοίκων, καταγραφή και  εκτίμηση των περιουσιών τους, βάσει των οποίων πλήρωναν ανάλογο φόρο, έγκριση του προϋπολογισμού, διορισμός θησαυροφύλακα της Κύπρου και πληρωμή των μισθών των γενιτσάρων. Φορούσε επίσημη στολή και δικαιούτο να επικοινωνεί απευθείας με την Υψηλή Πύλη, ενώ ταυτόχρονα ο Δραγομάνος και η οικογένειά του είχαν φορολογική απαλλαγή.

Από τους πιο γνωστούς Δραγομάνους υπήρξαν ο Μαρκουλλής, ο Γεωργής, ο Χριστοφάκης και ο Χατζηϊωσήφ. Ο πιο σημαντικός, όμως, υπήρξε ο Χατζηγεωργάκης Κορνέσιος, του οποίου μέχρι σήμερα το αρχοντικό στο κέντρο της παλιάς Λευκωσίας, αποτελεί πόλο έλξης για τους επισκέπτες -ντόπιους και ξένους-.

Εσωτερικό από το Αρχοντικό του Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου

Ο Κορνέσιος, Ισόβιος Δραγομάνος

Γεννήθηκε στην Κρήτου Τέρρα της Πάφου, κάπου στα μέσα του 18ου αιώνα.  Ο πατέρας του κατάφερε να τον μορφώσει του κάνοντας τη δουλειά του υφασματέμπορα. Ο Χατζηγεωργάκης Κορνέσιος, μετά τις σπουδές του, υπηρέτησε ως Δραγομάνος του Σεραγιού από το 1779 μέχρι το 1809. Έζησε με τη σύζυγό του Μαρουδιά Παυλίδου, που καταγόταν από τις Τρεις Ελιές και ήταν ανηψιά του Αρχιεπισκόπου Χρύσανθου και τα έξι παιδιά τους, στο Αρχοντικό που σήμερα βρίσκεται λίγα μέτρα από την Αρχιεπισκοπή.

Το πατρικό σπίτι του Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου

Ο Χατζηγεωργάκης διακρινόταν για την εξυπνάδα του, την τολμηρότητα του και για τις πολιτικές του ικανότητες, καθώς ήταν ευσεβής και φιλάνθρωπος. Κατάφερε σε πολλές περιπτώσεις να προστατέψει από τις αυθαιρεσίες και τις ωμότητες των Τούρκων τους ραγιάδες της Κύπρου.

Η περίοδος 1784-1804 ήταν το απόγειο της δύναμής του. Το 1796, με σουλτανικό φιρμάνι, αναγνωρίστηκε ως ισόβιος δραγομάνος της Κύπρου, υπόλογος μόνο έναντι της Υψηλής Πύλης. Μέσα σ’ αυτό το διάστημα η περιουσία του αυξήθηκε σημαντικά.

Το Αρχοντικό του Χατζηγιωργάκη Κορνέσιου

Οι δωρεές

Έκτισε δύο εκκλησίες αφιερωμένες στον Άγιο Γεώργιο, τη μια στην Αγλαντζιά και την άλλη στην Αθαλάσσα, την εκκλησία του Αγίου Παύλου στον Άγιο Δομέτιο και δώρισε ένα από τα τσιφλίκια του για να κτιστεί λεπροκομείο. Κατασκεύασε υδραγωγείο στη Λευκωσία και έκανε διάφορες άλλες δωρεές σε πολυάριθμες εκκλησίες. Μεγάλο ποσό των χρημάτων του, το πρόσφερε για τη συντήρηση του Ελληνομουσείου και για να ενισχύσει οικονομικά το μοναστήρι της Χρυσορογιάτισσας.

Η εξέγερση του 1804

Τον Μάρτιο του 1804, εξαγριωμένο πλήθος συγκεντρώθηκε στη Λευκωσία και διαμαρτυρόταν για τους δυσβάσταχτους φόρους και τη σιτοδεία που τους έπληξε. Αρχικά το πλήθος εναντιώθηκε στις τουρκικές αρχές, όμως οι ίδιοι τους έστρεψαν ενάντια στον Χατζηγεωργάκη Κορνέσιο κι έτσι έφτασαν έξω από το κονάκι του. Ο πάλαι πότε ισχυρός άντρας, κλειδώθηκε στο σπίτι του και μαζί με την οικογένειά του δραπέτευσε από την κρύπτη που υπήρχε στο μεγάλο του σαλόνι. Έμεινε για λίγες μέρες στο σπίτι ενός Τουρκοκύπριου φίλου του κι αργότερα στην οικία του Ρώσου Πρέσβη στη Λάρνακα. Στις 20 του μήνα έφυγε για την Κωνσταντινούπολη.

Η κρύπτη από την οποία διέφευγε, πίσω από ένα ντουλάπι, στο μεγάλο σαλόνι

Μέρος του αρχοντικού λεηλατήθηκε και κάηκε, όμως ο Ισόβιος Δραγομάνος έστειλε από την Πόλη στρατό για την καταστολή της εξέγερσης.

Η επιστροφή και η φυγή

Μετά τη φυγή του ο Χασάν Αγάς διάταξε να σφραγιστεί το αρχοντικό του. Ένα χρόνο μετά, διόρισε ως επίτροπό του το βοηθό του Νικόλαο Νικολαΐδη, ο οποίος καταχράστηκε τη θέση του. Το 1808 επέστρεψε στην Κύπρο, απ’ όπου αναγκάστηκε να ξαναφύγει, αφού διαπίστωσε ότι οι μηχανορραφίες του Νικολαΐδη, του Κυβερνήτη Χασάν Αγά καθώς και του Γάλλου Προξένου, έκαναν την Υψηλή Πύλη να διατάξει τη σύλληψή του, από την οποία γλύτωσε.

Ο θάνατος

Στις 31 Μαρτίου 1809, και παρά το γεγονός ότι οι Πρέσβεις της Αγγλίας και της Ρωσίας, λίγες ώρες πριν τη θανάτωσή του πέτυχαν σουλτανικό διάταγμα για την σωτηρία του, ο Μέγας Βεζύρης Yusuf Ziyâ Paşa θανάτωσε τον Κορνέσιο με με αποκεφαλισμό στην Κωνσταντινούπολη.