Της Ιλιάνας Κουλαφέτη

Το απόγευμα της 20ης Ιουνίου 1958, τέσσερις αγωνιστές της ΕΟΚΑ συναντήθηκαν στο σπίτι του Ανδρέα Πατσαλίδη στο Κούρδαλι. Την περιοχή που οι Βρετανοί ονόμαζαν «Καρδιά της ΕΟΚΑ», αφού τα ορεινά χωριά της περιοχής αποτελούσαν το άνδρο των αγωνιστών. Από εκείνες τις περιοχές κατάγονταν πολλοί αγωνιστές αλλά και σε εκείνες τις περιοχές πραγματοποιείτο ο ανταρτοπόλεμος.

Λίγες μέρες πριν οι δύο από αυτούς, ο Παναγιώτης Γεωργιάδης και Αλέκος Κωνσταντίνου είχαν πάρει διαταγή από τον τομεάρχη Σπηλιών, Χριστάκη Τρυφωνίδη να ξεκινήσουν από τα Λειβάδια και να πάνε στο Κούρδαλι όπου θα έφτιαχναν κρησφύγετο στο σπίτι του Πατσαλίδη.

Οι δύο αγωνιστές, που μέχρι τότε είχαν πάρει μέρος σε διάφορες δράσεις δολιοφθοράς κατά των αποικιοκρατών, είχαν μαζί τους και δύο νάρκες πιέσεως για να τις παραδώσουν στον τέταρτο αγωνιστή, Κώστα Αναξαγόρα.

Ο γάμος του Ανδρέα Πατσαλίδη από τα Καννάβια και της Ειρήνης Αλεξάνδρου από τα Κούρδαλι, 1955

Εκείνο το απόγευμα οι τέσσερις αγωνιστές, συγκεντρωμένοι, επεξεργάζονταν τις νάρκες σχεδιάζοντας το επόμενο σχέδιό τους. Κάποια στιγμή μία εκτυφλωτική λάμψη και ένας εκκωφαντικός θόρυβος διέλυσαν τα πάντα.

Οι γείτονες έντρομοι έτρεξαν να δουν τι συμβαίνει.

Γύρω γύρω μπορούσε κανείς να αντικρίσει κανείς μόνο ερείπια. Το νιόχτιστο σπίτι του Πατσαλίδη είχε καταστραφεί, ενώ ανάμεσα στα γκρεμισμένα δωμάτια, οι αγωνιστές βρίσκονταν κομματιασμένοι παντού.

Οι γείτονες σοκαρισμένοι δεν μπορούσαν να πιστέψουν στα μάτια τους. Κάποια γυναίκα τρέμοντας φώναξε «κοιτάξτε πάνω στην καρυδιά», δείχνοντας τις σάρκες ενός από τους αγωνιστές που κρέμονταν από το δέντρο.

Το σώμα του Ανδρέα Πατσαλίδη μετά την έκρηξη

Οι τέσσερις αγωνιστές κείτονταν νεκροί. Η σύζυγος του Πατσαλίδη, Μαρία, ψύχραιμη απομάκρυνε την κόρη της από τη σκηνή. Με θάρρος και χωρίς να χάνει χρόνο υπέδειξε σε άλλες γυναίκες συναγωνίστριές της να συμμαζέψουν τον οπλισμό που έμεινε στο σπίτι. «Τουλάχιστον, σώσαμε τα όπλα», είπε ψύχραιμα στις υπόλοιπες.

Το εξωτερικό και εσωτερικό του σπιτιού μετά την έκρηξη

Οι τέσσερις ήρωες του Κούρδαλι

Το σπίτι ανήκε στον Ανδρέα Πατσαλίδη. Γεννημένος στις 14 Αυγούστου 1930, ο Πατσαλίδης ήταν ένας από τους πρώτους αγωνιστές που μυήθηκαν στην οργάνωση με καταγωγή από τα Καννάβια. Μαζί με τη σύζυγό του, Μαρία, απέκρυπταν οπλισμό αλλά και αντάρτες. Ολόκληρη η ζωή του και η οικογένειά του ήταν πιστά αφιερωμένοι στον αγώνα για απελευθέρωση και ένωση. Όταν η μητέρα του πληροφορήθηκε τον θάνατο του γιου της, είπε «δεν κλαίω τον θάνατο του γιου μου. Τους ήρωες δεν τους κλαίνε».

Ο Αλέκος Κωνσταντίνου, ήταν ο μικρότερος της επιχείρησης. Ανήκε στο εκτελεστικό της ΕΟΚΑ και ήταν ήδη καταζητούμενος από τις βρετανικές δυνάμεις. Καταγόμενος από την Αμμόχωστο, το μοναδικό παιδί της Ελπινίκης και του Κώστα Κωνσταντίνου, τον ένωνε βαθιά φιλία με τον ήρωα που έπεσε στη μάχη του Λιοπετρίου λίγους μήνες μετά, Ηλία Παπακυριακού. Σήμερα οι τάφοι τους βρίσκονται δίπλα δίπλα στην κατεχόμενη Αμμόχωστο.

Ο 29χρονος Παναγιώτης Γεωργιάδης, γνωστός και ως Ίκαρος, αποτελούσε τον σύνδεσμο του Γρίβα με τον Μακάριο, μετέφερε καταζητούμενα άτομα και διέθετε κρησφύγετο στο σπίτι του στα Λειβάδια. Βγήκε αντάρτης στα βουνά στην ομάδα του Στυλιανού Λένα και επιδόθηκε στην αναδιοργάνωση των Λειβαδιών που είχαν υποστεί πλήγμα κατόπιν προδοσίας μέχρι τον θάνατό του στις 20 Ιουνίου.

Ο Κώστας Αναξαγόρας στον οποίο έπρεπε να παραδοθεί η νάρκη, εργαζόταν στο μεταλλείο Αμιάντου και καταγόταν από τα γειτονικά Σπήλια. Ο πατέρας του, μόλις έμαθε για τον θάνατό του είπε: «Έχασα τον πρώτο. Έχω αμέσως άλλον, έτοιμο να πάρει τη θέση του στον αγώνα». Τη μέρα που πέθανε, συμπλήρωνε τα 23 του χρόνια.