Επιμέλεια: Ιλιάνα Κουλαφέτη

Ήταν 15 Μαρτίου 1970, όταν οι αρχές ανακάλυπταν το νεκρό σώμα ενός άντρα στο κατεχόμενο σήμερα χωριό της Μιας Μηλιάς. Είναι ο ισχυρός άντρας και Υπουργός Εσωτερικών Πολύκαρπος Γιωρκάτζης. Η δολοφονία του παρέμεινε μέχρι σήμερα στους φακέλους των ανεξιχνίαστων εγκλημάτων, παρ’ όλες τις μαρτυρίες που έχουν δοθεί κατά καιρούς και υποδεικνύουν τους ένοχους.

Ο Πολύκαρπος Γιωρκάτζης υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους άντρες της κυπριακής πολιτικής σκηνής από το 1955 έως και το 1970. Γύρω από το όνομά του έχουν ειπωθεί πολλά ενώ άλλα τόσα έχουν αποσιωπηθεί. Η αμφιλεγόμενη προσωπικότητά του και η σύνδεσή του με την απόπειρα δολοφονίας κατά του Αρχιεπισκόπου και Προέδρου Μακαρίου Γ’ σκιάζουν μέχρι σήμερα το πρόσωπό του.

Οι σχέσεις με τον Παναγούλη και η απόπειρα κατά της Χούντας

Στις 13 Αυγούστου 1968 ο Πολύκαρπος Γιωρκάτζης αποφάσισε να συνεργαστεί με τον Αλέξανδρο Παναγούλη, ο οποίος είχε καταφύγει στην Κύπρο αρνούμενος να υπηρετήσει το χουντικό καθεστώς, στην απόπειρά του να δολοφονήσει τον δικτάτορα Γεώργιο Παπαδόπουλο.

Image result for πολύκαρπος γιωρκάτζης

Ο Αλέξανδρος Παναγούλης συμμετείχε ενεργά στον αγώνα για την επαναφορά της δημοκρατίας και εναντίον του στρατιωτικού καθεστώτος του Γ. Παπαδόπουλου

Το σχέδιο ήταν να τοποθετήσει την αυτοσχέδια βόμβα στο 31ο χιλιόμετρο της Αθηνών – Σουνίου και να γινόταν η έκρηξη την στιγμή που θα πέρναγε το αυτοκίνητο του Παπαδόπουλου. Όμως η βόμβα εξερράγη νωρίτερα και ο δικτάτορας γλύτωσε. Η αποτυχία της απόπειρας και η σύλληψη του Αλέξανδρου Παναγούλη, οδήγησε σε νέα διαταραχή των σχέσεων Λευκωσίας-Αθηνών.

Η Χούντα ανάγκασε τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο να οδηγήσει τον Γιωρκάτζη σε παραίτηση και έκτοτε οι σχέσεις του Αρχιεπισκόπου με τον πρώην Υπουργό του διαταράχθηκαν ακόμη περισσότερο. Όλες οι υποψίες για την απόπειρα δολοφονίας του Μακαρίου στις 8 Μαρτίου του 1970 έπεσαν πάνω στον Πολύκαρπο Γιωρκάτζη. Ο πρώην Υπουργός προσπάθησε να πείσει τον Αρχιεπίσκοπο για την αθωότητά του. Ωστόσο, οι προσπάθειες του δεν έφεραν το επιθυμητό αποτέλεσμα.

Ο αυτόπτης μάρτυρας

Ένας από τους πιο στενούς συνεργάτες του Πολύκαρπου Γιωρκάτζη και καλός φίλος ήταν ο Κυριάκος Πατατάκος, αστυνομικός και φρουρός του «Πόλυ», ο οποίος θυμάται με λεπτομέρεια τις τελευταίες στιγμές του πανίσχυρου άντρα. Πιο κάτω παρατίθεται η μαρτυρία του όπως δόθηκε στον Χρύσανθο Χρυσάνθου στον Φιλελεύθερο.

Image result for μακαριος αποπειρα

Την ημέρα της απόπειρας αστυνομικοί εισήλθαν στο διαμέρισμα του Π. Γιωρκάτζη και διενήργησαν έρευνα. Σε συνέντευξη του στο Αθηναϊκό «ΒΗΜΑ», υποστήριξε την αθωότητα του, εκφράζοντας την πεποίθηση ο Μακάριος να αντιληφθεί πόσο μεγάλο κακό του προξενούν οι κακοί σύμβουλοι του τον περιβάλλουν. Πιο συγκεκριμένα ανέφερε: «Ο ψίθυρος αυτός και οι διάφορες άλλες συκοφαντίες που διασπείρονται, είναι κατασκευάσματα λίγων ανθρώπων, μερικοί από τους οποίους αποσκοπούν με αυτά να αποκομίσουν πολιτικά οφέλη και άλλοι για να πολιορκήσουν ασφυκτικά τον Μακάριο με την επίδειξη υπερβολικού ζήλου… .Πιστεύω όμως ακράδαντα, ότι κανένας λογικός άνθρωπος, αφού αναλύσει αντικειμενικά τις καταστάσεις, δεν μπορεί να πιστέψει στον κακόβουλο ψίθυρο και στην συκοφαντική εκστρατεία…».=

«Ο Μακάριος πήρε πληροφορίες ότι ο Γιωρκάτζης είχε σχέση με την απόπειρα εναντίον του στην Αρχιεπισκοπή, την Κυριακή 8 Μαρτίου 1970, όταν τον πυροβόλησαν ενώ βρισκόταν σε ελικόπτερο. Τότε πήγαν ο αδελφότεκνός του, Μιχαλάκης Χατζηκλεάνθους, μαζί με τον Ανδρέα Ποταμάρη στο διαμέρισμα του Γιωρκάτζη σε πολυκατοικία πίσω από το “Χίλτον”, για να ζητήσουν εξηγήσεις. Επειδή φοβήθηκε ο Γιωρκάτζης μήπως κάποιοι κάνουν κακό στον γιο του, αποφάσισε να φύγει από το διαμέρισμα. Είχαν βάλει και φρουρά έξω από την πολυκατοικία, αλλά εκείνος έφυγε κρυφά. Τον πήρε ο Νίκος Κόσης και τον έφερε στο σπίτι του Τάκη Σκαρπάρη. Εγώ έμενα εκεί κοντά, στην οδό Παπαρηγοπούλου 1 στους Αγίους Ομολογητές, και μου φώναξαν. “Εσύ να μείνεις εδώ και θα πάμε να συναντήσουμε κάποιον”, μου είπε ο Γιωρκάτζης. Μου έδωσε να βγάλω φωτοτυπία ένα έγγραφο που του είχε φέρει ο Χαννίδης από το ΓΕΕΦ. Το έ-γραφο ήταν σχέδιο πραξικοπήματος από τον στρατό. Πήγα και το έκρυψα στο πατρικό μου σπίτι στην Αγλαντζιά, ανάμεσα σε πέτρες στον μαντρότοιχο όπου είχαμε τα πρόβατα.

Image result for κυριακος πατατακος

Ο Κυριάκος Πατατάκος υπήρξε η σκιά του Πολύκαρπου Γιωρκάτζη τον τελευταίο χρό-νο του αγώνα της ΕΟΚΑ, αλλά και μετέπειτα ως υπουργού. Ήταν ο άνθρωπος που τον μετέφερε σε καθοριστικά ραντεβού με τον Γρίβα αλλά και με άλλους αξιωματούχους της Οργάνωσης, χωρίς όμως ποτέ να γνωρίζει ποιους συναντούσε και τι έλεγαν.

Ο Γιωρκάτζης με έστειλε να πάω στο σπίτι του Πανίκου Ευθυμιάδη, που ήταν ποδοσφαιριστής του “Ολυμπιακού”, και θα ερχόταν αργότερα να με βρει για να συνεννοηθούμε. Πήγα και ύστερα ήρθε κι ο Γιωρκάτζης με τον Μεταξά και τον Σολωμό, που ήταν φρουροί του, αστυνομικοί. Μου είπε να πάρω το αυτοκίνητο και να πάω προς την Αμμόχωστο. “Περνώντας το περβόλι του Κουρσουμπά, θα δεις ένα κτήριο της Ηλεκτρικής, εκεί θα έχω τη συνάντηση. Αν δεις ύποπτες κινήσεις, να μας ειδοποιήσεις”, μου είπε ο Γιωρκάτζης. Φτάνοντας εκεί, είδα στο χωράφι στα δεξιά του δρόμου αυτοκίνητο της αστυνομίας, με αριθμό ED609. Το είχαν στην προεδρική φρουρά και το χρησιμοποιούσε ο διοικητής των ΛΟΚ, Ελλαδίτης συνταγματάρχης Δημήτρης Παπαποστόλου. Όταν πλησίασα το αυτοκίνητο για να δω τι γινόταν εκεί, βγήκε από μέσα ο Παπαποστόλου και την ίδια ώρα έφτασε κι ο Γιωρκάτζης. Τον Μεταξά και τον Σολωμό τους είχε αφήσει πιο πίσω. Ο Γιωρκάτζης μπήκε στο αυτοκίνητο με τον Παπαποστόλου και πήγαν προς την Τύμπου. Τους ακολούθησα, μέχρι που επέστρεψαν. Όταν έφυγε ο Παπαποστόλου, στην επιστροφή, στο αυτοκίνητο ο Γιωρκάτζης μου έβαλε τις φωνές: “Είπα σου να πάεις να κοιτάξεις τζιαι έδωσες πάνω στον Παπαποστόλου. Έκαμες μου τα θάλασσα τζιαι ήβρα τον μπελά μου…”. Του είχε πει να πάει μόνος του ο Γιωρκάτζης στη συνάντηση. “Καλά, ρε Πόλυ, ποιος εν ο σκοπός τους τούτους;”, τον ερώτησα. “Θέλουν να σκοτώσουν τον (Γλαύκο) Κληρίδη, τον Τάσσο (Παπαδόπουλο), τον Μιλτιάδη (Χριστοδούλου), για να προκαλέσουν εμφύλιο πόλεμο, να επέμβει η Εθνική Φρουρά και να ξεκάνουν τον Μακάριο”, μου είπε ο Γιωρκάτζης».

Related image

Ο ίδιος δήλωνε: «Είμαι πραγματικά πολύ ξεχειλισμένος από πικρία και αγανάκτηση για ό,τι μου συμβαίνει και για ό,τι λέγεται σε βάρος μου για την απόπειρα κατά της ζωής του Αρχιεπισκόπου, για την οποία καμιά απολύτως ανάμειξη δεν έχω και την οποία καταδικάζω».

 

Η προσπάθεια απόδρασης

Αντιλαμβανόμενος πως ο κλοιός έσφιγγε γύρω του, ο Πολύκαρπος Γιωρκάτζης αποφάσισε να φύγει από την Κύπρο.

«Ο Γιωρκάτζης αποφάσισε να φύγει από την Κύπρο, με συμβουλή του Παναγιώτη Δημητρίου. Ήταν Παρασκευή, 13 Μαρτίου, και θα έφευγε την Κυριακή. Κανονίσαμε τα εισιτήρια και μετέφερα στις 15 Μαρτίου τον Γιωρκάτζη μέχρι τη σκάλα του αεροπλάνου στο αεροδρόμιο Λευκωσίας. Ήρθε ο Πατσαλίδης, αξιωματικός της αστυνομίας, και του έφερε τα ταξιδιωτικά έγγραφα. Μπήκε ο Γιωρκάτζης στο αεροπλάνο και αυτό άρχισε να προχωρά στον διάδρομο απογείωσης. Ύστερα το είδαμε να επιστρέφει. Από ό,τι μάθαμε, ο Παπαποστόλου και ο Αθανάσιος Πουλίτσας, που ήταν υπασπιστής του Μακαρίου, είχαν βάλει στρατιώτες να παρακολουθούν τα λιμάνια και το αεροδρόμιο,  μήπως  και  φύγει  ο  Γιωρκάτζης.  Όταν τους πληροφόρησε ο στρατιώτης στο αεροδρόμιο Λευκωσίας ότι είδε τον Γιωρκάτζη να μπαίνει σε αεροπλάνο, το είπαν στον Μακάριο και του ζήτησαν να τηλεφωνήσει στο αεροδρόμιο να σταματήσουν το αεροπλάνο. Πήγα πάλι με το αυτοκίνητο μέχρι τη σκάλα του αεροπλάνου, παρέλαβα τον Γιωρκάτζη και τον μετέφερα μέσω του παλαιού δρόμου Μακεδονίτισσας στο σπίτι του αστυνομικού Βάσου Ττόφα. Ο Γιωρκάτζης φοβόταν ότι θα τον εκτελούσαν από το Εθνικό Μέτωπο. Είχε βρει η αστυνομία δύο περίστροφα στο σπίτι του και τον είχαν πάρει στο δικαστήριο. Το ένα του το είχε δώσει ο Μακάριος. Ήταν στριμωγμένος. Δοκίμασε να μιλήσει με τον Μακάριο, αλλά δεν τον δέχτηκε. πήγε και βρήκε τον Κληρίδη και του εξήγησε ότι θα τον εκτελούσαν, αλλά ο Κληρίδης δεν έδωσε σημασία. “Του το είπα με τρόπο, πρόσεχε που τον στρατό, γιατί εν επικίνδυνα τα πράματα. Εν τέλεια άσχετος, εν καταλάβει…”, μου είπε ο Γιωρκάτζης.

Ύστερα πήγαμε στο σπίτι του Βάσου Ττόφα και ο Γιωρκάτζης προσπαθούσε να επικοινωνήσει με τον Παπαποστόλου. Ήθελε πάση θυσία να τον βρει. Έφυγα από εκεί και ο Γιωρκάτζης με ειδοποίησε να επιστρέψω, γιατί κανόνισε συνάντηση με τον Παπαποστόλου».

Image result for δημητρης παπαποστολου

Ο Αδάμου Χαρίτωνος, ο Παπαποστόλου Δημήτριος και ο Γιωρκάτζης Πολύκαρπος (από αριστερά προς δεξιά)

Το μοιραίο ραντεβού

Ο Κυριάκος Πατατάκος ήταν ο άνθρωπος που συνόδευσε τον Πολύκαρπο Γιωρκάτζη στο μοιραίο ραντεβού, παρά τις επιφυλάξεις που είχε ο ίδιος και τις εξέφρασε στον Γιωρκάτζη.

«Γύρω στις 7:00-7:30 το βράδυ πήγα στο σπίτι του Ττόφα. Ο Γιωρκάτζης μου είπε να πηγαίνω εγώ μπροστά προς τη Μια Μηλιά και θα έρχονταν πίσω μου ο Ττόφας με τη γυναίκα του, Θάλεια, και τον Γιωρκάτζη. Όταν φτάσαμε στον δρόμο προς την Κυθρέα, έπαιξαν την πουρού και μου ένεψαν να σταματήσω. ο Γιωρκάτζης ήρθε στο αυτοκίνητο μαζί μου και κάθισε στο τιμόνι. “Ρε Πόλυ, περίμενε, γιατί θα είναι επικίνδυνα”… Εθυμώθηκε. Άρχισε να φωνάζει: “Άφησέ με τζιαι εσύ… Εγκαταλείψετε με ούλλοι!”. Εξεκίνησε να φύγει και έτρεξα ξωπίσω του. Σταμάτησε και μπήκα κι εγώ στο αυτοκίνητο. Έστριψε αριστερά προς το Βουνί και μου είπε “Εντάξει, κατέβα”. Προηγουμένως μου είχε εξηγήσει ότι αν δεν ήταν ο Παπαποστόλου αλλά οποιοσδήποτε άλλος, τότε δεν θα σταματούσε και θα συνέχιζε τον δρόμο προς το Βουνί. “Εσύ να πάρεις τον Ττόφα (που έκανε περιπολίες στη Μια Μηλιά) και να φύγετε”, μου είπε. Κρύφτηκα πίσω από ένα ανάχωμα και έβλεπα το αυτοκίνητό του που προχωρούσε μέσα στο σκοτάδι, γιατί είχεν ήδη νυχτώσει.

Image result for δολοφονία πολύκαρπου γιωρκάτζη

Ξαφνικά είδα τα φώτα των στόπερ που άναψαν και αμέσως ακούστηκαν πυροβολισμοί. Έβγαλα τότε κι εγώ το περίστροφο και έριξα δύο πυροβολισμούς, με τη σκέψη ότι αν δεν εσκοτώθηκε ο Γιωρκάτζης, ίσως να έφευγαν και να τον άφηναν. Το αυτοκίνητο έστριψε και στράφηκε από τον δρόμο προς το μέρος μου. Κρύφτηκα πίσω από το ανάχωμα και το αυτοκίνητο πέρασε. Έτρεξα στο αυτοκίνητο που ήταν ο Γιωρκάτζης και τον βρήκα πεσμένο πάνω στο τιμόνι και τα πόδια του να πατούν τα πετάλια της βενζίνης και του κλατς . Εβουζούνιζε το αυτοκίνητο, που είχε βγει από τον δρόμο προς τα χωράφια και ακινητοποιήθηκε. Τράβηξα πίσω το πόδι του Γιωρκάτζη από τη βενζίνη και έσβησα τη μηχανή. Ύστερα προσπάθησα να τον βγάλω έξω από το αυτοκίνητο, αλλά δεν τα κατάφερα. Κατάλαβα ότι ήταν νεκρός. προχώρησα στα κοντινά σπίτια της Μιας Μηλιάς και κτυπούσα τις πόρτες για να βρω αυτοκίνητο. Ύστερα εντόπισα τον Ττόφα και μαζί ήρθαμε στη Λευκωσία».

Η δολοφονία παρέμεινε ανεξιχνίαστη. Κανείς ως σήμερα δεν γνωρίζει ποιος πάτησε τη σκανδάλη εκείνη τη μέρα το 1970 στην περιοχή «Λακκοβούναρα» της Μιας Μηλιάς. Όταν ο Τάκης Σκαρπάρης συναντήθηκε αργότερα, με τον Δημήτρη Παπαποστόλου και του είπε ότι καμία δύναμη δεν βγάζει από το μυαλό του, ότι αυτός είναι ο δολοφόνος, ο Παπαποστόλου του απάντησε: «Σας ορκίζομαι στα παιδιά μου. Σας ορκίζομαι στις δυο μου κόρες. Δεν τον σκότωσα εγώ. Όταν ο Σκαρπάρης επέμενε ότι γνωρίζει ποιοί ήταν στην μοιραία συνάντηση, ο Παπαποστόλου απάντησε ότι δεν μπορεί να αποκαλύψει τίποτε, κάποια μέρα όμως συνέχισε είμαι βέβαιος ότι θα αποδείξω ότι δεν είμαι εγώ που σκότωσα τον Γιωρκάτζη».