Της Ιλιάνας Κουλαφέτη

Ήταν μία από τις μελανότερες σελίδες όχι μόνο της ελληνικής ιστορίας αλλά και της ελληνικής εκκλησίας, αφού στις 12 Δεκεμβρίου 1916 ο πύρινος λόγος του Μητροπολίτη Αθηνών έβγαλε στους δρόμους εκατοντάδες φανατισμένους «αντιβενιζελικούς» οι οποίοι αναθεμάτιζαν και έβριζαν τον τότε Πρωθυπουργό της Ελλάδας, Ελευθέριο Βενιζέλο. Εκείνη τη μέρα 280 περίπου λίθοι ρίχτηκαν στο Πεδίο του Άρεως ως «κατάρες» ενάντια στον «προδότη» του στέμματος.

Βέβαια, το «Ανάθεμα» της Εκκλησίας δεν ήρθε από το πουθενά, αλλά ήταν το χείριστο αποτέλεσμα του Εθνικού Διχασμού που μάστιζε την Ελλάδα, λόγω της έντονης διαφωνίας του Βενιζέλου και του βασιλέως Κωνσταντίνου σχετικά με το ζήτημα της ένταξης της Ελλάδας στον Α’ Π.Π.

Image result for αναθεμα βενιζέλος

Στα τέλη του 1916 ο Εθνικός Διχασμός είχε φτάσει στο αποκορύφωμά του, με την Ελλάδα να χωρίζεται σε δύο στρατόπεδα: τους «βενιζελικούς» και τους «αντιβενιζελικούς»-«βασιλικούς».

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος παραμένει στη Θεσσαλονίκη, επικεφαλής της κυβέρνησης της «Εθνικής Άμυνας», ενώ στην πρωτεύουσα κυριαρχούν οι βασιλικοί με τον βασιλιά Κωνσταντίνο να ηγείται του «Κράτους των Αθηνών» . Και οι δύο προχωρούν σε διώξεις των αντιπάλων τους. H Ελλάδα έχει κοπεί στα δύο.

H επέμβαση των γαλλικών δυνάμεων το Νοέμβριο του 1916 και ο βομβαρδισμός περιοχών της Αθήνας γύρω από το Στάδιο και κοντά στα Ανάκτορα, εξαγρίωσε τους αντιβενιζελικούς, που κατηγόρησαν τους αντιπάλους τους ως προδότες. «Ο φονεύων βενιζελικόν δεν φονεύει άνθρωπον», διακήρυτταν. Κύμα τρομοκρατίας κατά των βενιζελικών ξεσπά στην Αθήνα. Η επιτροπή που ανέλαβε αργότερα να ερευνήσει τις καταγγελίες των θυμάτων της βίας, επιβεβαίωσε 35 φόνους, 922 παράνομες φυλακίσεις, 503 περιπτώσεις λεηλασίας και 31 αναστολές κυκλοφορίας εφημερίδων.

Image result for αναθεμα βενιζέλος

Από τον Εθνικό Διχασμό δεν ξέφυγε και η Εκκλησία της Ελλάδος. Οι μητροπολίτες της λεγόμενης Παλαιάς Ελλάδας υπό τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών Θεόκλητο (οι περιοχές που είχαν ελευθερωθεί πριν από το 1912), συντάσσονται με τον Κωνσταντίνο, ενώ οι μητροπολίτες των «Νέων Χωρών» με τον Βενιζέλο.

Το «Ανάθεμα» και οι 280 λίθοι

Στις 12 Δεκεμβρίου, η Ιερά Σύνοδος οργάνωσε μία ογκώδης αντιβενιζελική διαδήλωση η οποία κατευθύνθηκε στο Πεδίο του Άρεως για να αναθεματίσει τον «σατανά» της πολιτικής ζωής, Βενιζέλο. Εκεί, ο καθένας ρίχνει μια πέτρα και επαναλαμβάνει την κατάρα του Αθηνών Θεόκλητου κατά του Βενιζέλου: «Κατά Ελευθερίου Βενιζέλου φυλακίσαντος αρχιερείς και επιβουλευθέντος την βασιλείαν και την πατρίδα ανάθεμα έστω».

Image result for αναθεμα βενιζέλος

Μέχρι το βράδυ συνέχιζαν να ρίχνουν πέτρες στο σημείο, ενώ οι καμπάνες πολλών εκκλησιών χτυπούσαν κατά τη διάρκεια όλης της ημέρας.

Οι εφημερίδες της εποχής έγραφαν: «Ήτο η οργή της ψυχής και  ο φαρμακωμένος πόνος και η λύσσα της αγανακτήσεως ενός ολόκληρου λαού, εις την καρδίαν του οποίου ενέπηξε το δηλητηριώδες βέλος της προδοσίας ο αποτρόπαιος άνθρωπος της Θεσσαλονίκης».

H Πηνελόπη Δέλτα περιγράφει εκείνες τις στιγμές:

«Η άμορφη αυτή, σιχαμένη μάζα από πέτρες όλων των μεγεθών και σχημάτων, άσπριζε εκεί, όλη μέρα, στα χώματα του Πεδίου του Άρεως. Τη νύχτα, πιστοί, θλιμμένοι πατριώτες, πήγαιναν κρυφά και στόλιζαν με λουλούδια της εποχής, τις άσχημες πέτρες. Το πρωί, οι Αρχές έβαζαν και μάζευαν βιαστικά τ’ αφιερώματα αυτά των πιστών. […]

Image result for αναθεμα βενιζέλος

Η μητέρα μου έφερε βαριά το ανάθεμα. Το θεωρούσε ασχήμια και ντροπή και, θεοσεβούμενη όπως ήταν, έτρεμε μην πάθει τίποτε ο Βενιζέλος, που τον αναθεμάτισε η εκκλησία. Ένα από τα πρώτα βράδια που ήμαστε όλοι συναγμένοι στο πατρικό, έφερε την ομιλία αυτήν και παρακάλεσε το Βενιζέλο να προκαλέσει μια τελετή, όπου πάλι η εκκλησία να σηκώσει το ανάθεμα.

Ο Βενιζέλος άναψε.

-«Όχι, βέβαια, κυρία Μπενάκη, δε θα το κάνω αυτό ποτέ!», αναφώνησε. «Το ανάθεμα θα μείνει, και κάτω από το ανάθεμα θα νικήσομε, θα ελευθερώσομε τη Μακεδονία και θα τσακίσομε τους Βουλγάρους. Όχι μόνο δε θα ζητήσω να σηκωθεί το ανάθεμα, αλλά και θα μείνουν οι πέτρες εκεί που έπεσαν στοίβα, να ξέρει και να θυμάται ο κοσμάκης πως είμαι αναθεματισμένος, και όμως πως η νίκη θα είναι δική μας…»

Κάποιος είπε: «Δε θα μείνουν πολύ οι πέτρες! Ήδη μίκρυνε η στοίβα, και κάθε νύχτα μικραίνει…»

Ο Βενιζέλος έβαλε τις φωνές.

-«Δεν εννοώ να γίνει αυτό!», αναφώνησε. «Δε θέλω να χαθεί η απόδειξη αυτή του αναθέματος! Θα βάλω φύλακες! Εννοώ να μείνουν οι πέτρες όπως είναι, να τις βλέπουν κάθε μέρα οι περαστικοί και να ξέρουν τι ανόητα, τι μάταια πράγματα που είναι οι κατάρες της εκκλησίας!»

Image result for αναθεμα βενιζέλος

-«Είναι όμως μια ασχημιά στο Πεδίο του Άρεως, κύριε Πρόεδρε», είπεο πατέρας μου, που αν και παραιτημένος, δεν ξεχνούσε πως υπήρξε Δήμαρχος Αθηναίων.

-«Θα υποστούμε και την ασχήμια αυτή, κύριε Μπενάκη», αποκρίθηκε ο Βενιζέλος, «θα την υποστούμε για την ανατροφή του λαού, που πρέπει να μάθει την αξία της εκκλησιαστικής κατάρας όσο και της ευλογίας της, όταν γίνεται η εκκλησία όργανο πολιτικών παθών».

Ο Βενιζέλος, μετά τη νίκη του τον Ιούνιο του 1917,  ζήτησε οι πέτρες να παραμείνουν στο ίδιο σημείο.

Όπως έγραφε η Πηνελόπη Δέλτα, ήθελε να μείνουν όχι ως μνημείο του καταντήματος των αντιπάλων του αλλά για «να ξέρει και να θυμάται ο κοσμάκης πως είμαι αναθεματισμένος και όμως η νίκη  θα είναι δική μας».