Όταν το 1962 οι εργασίες ισοπέδωσης της περιοχής που ήταν γνωστή με το όνομα «Κτιστόν» ξεκινούσαν στην Κάτω Πάφο, κανείς δεν περίμενε πως οι εργάτες θα έμεναν εμβρόντητοι μπροστά από το πανέμορφο θέαμα των καλά συντηρημένων ψηφιδωτών της περιοχής.

Τρία χρόνια μετά, τα μεγαλοπρεπή ψηφιδωτά αφηγούνταν τη δική τους ιστορία. Χρονολογημένα κατά τη ρωμαϊκή περίοδο, στην οικία του Διόνυσου που όμως ονομάστηκε λόγω της θεματολογίας της, μαρτυρούν τη μακραίωνη σχέση της Ασπελίας ή Αμπελίας Κύπρου με το κρασί.

Σε ένα από τα ψηφιδωτά της οικίας, ίσως το πιο γνωστό, παρουσιάζεται ο θεός Διόνυσος, ο θνητός Ικάριος και οι πρώτοι «οίνον πιώντες», θύματα του γλυκού, μεθυστικού νάματος.

Ωστόσο, η χαριτωμένη παράσταση των μεθυσμένων νεαρών κρύβει μία τραγική ιστορία από πίσω της, στην οποία συνδέονται όλα τα πρόσωπα του ψηφιδωτού.

Σύμφωνα με αυτή, όταν ο θεός Διόνυσος επισκέφθηκε την Αττική, τον φιλοξένησε ο βασιλιάς της Ικαρίας Αττικής, Ικάριος προσφέροντάς του όλα τα καλά της φιλοξενίας χωρίς να γνωρίζει πως πρόκειται για τον θεό. Ευχαριστημένος ο Διόνυσος υποσχέθηκε πως θα του μάθει την τέχνη της οινοποιείας. Ο Ικάριος δέχτηκε και όντως διδάχτηκε πώς να φτιάχνει το δικό του κρασί.

Διόνυσος και Ικάριος. Αττικός μελανόμορφος αμφορέας, 540 – 520 π.Χ.

Ενθουσιασμένος ο Ικάριος βάδισε μπρος στα αμπέλια του, έτοιμος να βάλει μπρος τη δημιουργία του δικού του κρασιού. Γέμισε κάμποσα σακιά με οίνο και ξεκίνησε για την Αθήνα. Στον δρόμο όμως συνάντησε ληστές, οι οποίοι μη έχοντας τι να κλέψουν από τον Ικάριο ήπιαν όλο το κρασί που μετέφερε μαζί του. Δεν άργησαν να μεθύσουν και μη γνωρίζοντας τι είναι η μέθη και πως νιώθει κανείς κατά τη διάρκεια αυτής, νόμισαν πως ο Ικάριος τους δηλητηρίασε! Για αυτό και αποφάσισαν να τον δολοφονήσουν. Σύμφωνα με μία άλλη εκδοχή, ο Ικάριος ενθουσιασμένος από το κρασί, ανέβηκε στο άρμα του και άρχισε να κερνά τους βοσκούς των γύρω περιοχών, οι οποίοι όμως πανικοβλημένοι από τη μέθη που αυτό τους προκάλεσε τον σκότωσαν και πέταξαν το πτώμα του σε ένα πηγάδι.

Και στις δύο εκδοχές, η σκυλίτσα τους Μαίρα ειδοποίησε την άλλη κόρη του Διόνυσου, Ηριγόνη, η οποία γαβγίζοντας ασταμάτητα, έδειξε στη νεαρή το πηγάδι στο οποίο είχαν πετάξει το πτώμα του πατέρα της. Απελπισμένη η Ηριγόνη ανέσυρε το νεκρό σώμα και αφού το έθαψε με τιμές, κρεμάστηκε σε ένα δέντρο πάνω από τον τάφο του πατέρα της.

Τότε ο Διόνυσος, εκνευρισμένος με την εξέλιξη της υπόθεσης, έριξε κατάρα στην Αττική και όλες οι νεαρές κοπέλες καταλήφθηκαν από μανία και κρεμάστηκαν στα δέντρα. Όταν οι Αθηναίοι ζήτησαν χρησμό από το μαντειο των Δελφών, πήραν την απάντηση πως η μανία θα εγκατέλειπε την πόλη μόνο όταν έβρισκαν και τιμωρούσαν τους δολοφόνους του Ικάριου.

Ο Ικάριος έμεινε στην ιστορία ως ο πρώτος θνητός αμπελουργός και οινοπαραγωγός. Μαζί με την κόρη του μεταφέρθηκαν από τον Δία στα ουράνια και έγιναν αστερισμοί.

Στα περίτεχνα ψηφιδωτά της Πάφου οι τέσσερις φιγούρες τοποθετούνται συμβολικά: Αριστερά του Ικάριου ο Διόνυσος και η νύμφη Ακμή, σύμβολο της καλής διάθεσης του ανθρώπου, απολαμβάνουν με σύνεση το γλυκό κρασί, χωρίς να επηρεάζονται αρνητικά από αυτό. Δεξιά του, οι πρώτοι άνθρωποι που ήπιαν κρασί αλόγιστα, φαίνεται να μην έχουν τα λογικά τους και να κρατάνε το κεφάλι τους λόγω της μέθης. Ο Ικάριος βρισκόμενος στη μέση, δείχνει με το χέρι του ποιος είναι ο σωστός τρόπος κατανάλωσης του κρασιού.