Κατά τη διάρκεια της δεύτερης Σταυροφορίας, οι διωγμοί που υπέστησαν τα ορθόδοξα μοναστήρια είχε ως αποτέλεσμα πολλοί Άγιοι να καταφτάσουν στην Κύπρο. Κάποιοι από αυτούς ήταν οι 300 Αλαμάνοι, μεταξύ των οποίων και οι Πέντε Άγιοι Ηλιόφωτοι. Ήταν ο Επαφρόδιτος, ο Αμμώνιος, ο Χουλέλαιος και ο Ευσθένιος, βρίσκονταν σε καράβι που εξόκειλε στα βράχια της παραλίας της Πάφου.

Οι πέντε Άγιοι αφού περιπλανήθηκαν αρκετές μέρες στο νησί, ακολουθώντας τα χνάρια του Αγίου Παύλου, κατέληξαν στο όρος Κορώνη. Βρήκαν κατάλληλη τοποθεσία στην κορυφή του βουνού και έκτισαν τις μονές τους.

Εκεί άρχισαν να εργάζονται ως κτηνοτρόφοι, βοσκώντας τα πρόβατα του Αγίου Μάμαντος. Σύμφωνα με την παράδοση, οι πέντε Άγιοι ήταν τόσο φιλόξενοι που κάθε φορά που τους επισκεπτόταν κάποιος έσφαζαν ένα γίδι για να του κάνουν το τραπέζι. Πριν φύγει ο επισκέπτης, οι Άγιοι του ζητούσαν να αφήσει τα κόκκαλα πάνω στο τραπέζι. Τότε εκείνοι έπαιρναν τα κόκκαλα, τα πέταγαν πίσω στη μάντρα και ως εκ του θαύματος γεννιόταν από τα κόκκαλα ακόμη ένα γίδι, με αποτέλεσμα τα γίδια να μη λιγοστεύουν.

Όμως η τακτική τους δεν παρέμεινε κρυφή για πολύ καιρό, αφού ένας επισκέπτης μαρτύρησε τα όσα είδε στον Άγιο Μάμα. Ο Άγιος μη πιστεύοντας όσα του είπαν, αποφάσισε να επισκεφθεί τους Πέντε Ηλιόφωτους και να διαπιστώσει μόνος του τι συνέβαινε.

Μόλις έφτασε στη μάντρα συνειδητοποίησε πως τα γίδια έλειπαν ωστόσο οι άγιοι τον καθησύχασαν πως αυτά θα επέστρεφαν την επόμενη μέρα, πράγμα που όντως έγινε. Με ανυπομονησία περίμενε να δει και το «χρυσοκούδουνο» γίδι, το οποίο αποτελούσε το σημάδι πως όλα είχαν επιστρέψει. Παρ’ όλα αυτά, όταν φάνηκε και αυτό, ο αριθμός ήταν κατά πολύ μειωμένος.

Τότε ο Άγιος αποφάσισε πως «όσα γίδια βρίσκονταν μέσα στη μάντρα ήμερα, όσα δε έξω άγρια».

Με αποτέλεσμα να γεννηθούν στο νησί για πρώτη φορά τα αγρινά.

Μία παράδοση-θρύλος αφού τα αγρινά υπάρχουν στο νησί για περισσότερο από 9000 χρόνια.

Το φρικτό τέλος τους

Η φήμη των Αγίων είχε φτάσει σε όλες τις άκρες του νησιού προκαλώντας τον φθόνο του κυβερνήτη της Κύπρου, Σαβίνου, ο οποίος τους κάλεσε για να αρνηθούν την πίστη τους στον Θεό.

Οι Πέντε Ηλιόφωτοι αρνήθηκαν προφανώς και τότε ακολούθησε το άγριο μαστίγωμά τους, η φυλάκιση και ο αποκεφαλισμός τους.

Οι πιστοί συνέλεξαν τα κόκκαλά τους και τα έθαψαν σε μια σπηλιά. Χρόνια μετά, στην περιοχή εκείνη άρχισαν να συμβαίνουν διάφορα περιστατικά. Οι κάτοικοι ψάχνοντας να βρουν την αιτία ανακάλυψαν τα λείψανα των αγίων και εκεί έκτισαν μία εκκλησία προς τιμή τους.

Με τον καιρό η εκκλησία έγινε Μονή, όμως και αυτή εγκαταλείφθηκε. Σήμερα βρίσκεται εκεί μόνο το οικοδόμημα του Ναού και οι υπόγειες πηγές που ενώνονται μεταξύ τους. Μπορείς να σταθείς στο σημείο και να ακούσεις το τρεχούμενο νερό, όχι όμως να το δεις.