«Σαν να βρίσκεται μέσα στη χούφτα του Θεού», όπως είπε ο μοναχός Μπάρσκυ μόλις επισκέφθηκε το Όμοδος, το γραφικό κρασοχώρι της Λεμεσού είναι χωμένο στην πεδιάδα ανάμεσα στους λόφους του Αφάμη, της Λαόνας και της Μούττης του Προφήτη Ηλία, μόλις 42 χιλιόμετρα από την πόλη της Λεμεσού.

Φιλόξενο και παραδοσιακό, το Όμοδος αποτελεί έναν από τους κυριότερους προορισμούς της κυπριακής υπαίθρου, με πλήθος τουριστών και ταξιδευτών να το επισκέπτονται καθημερινά, χειμώνα καλοκαίρι, για μια βόλτα στα λιθόστρωτα στενά του και ένα προσκύνημα στη Μονή Τιμίου Σταυρού.

Η «ρκα που τα Κούπετρα»

Αν και η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως ευρήματα από την προϊστορική περίοδο, υποθέτοντας έτσι πως η τοποθεσία κατοικείτο από αρχαιοτάτων χρόνων, οι πρώτες γραπτές αναφορές σε αυτό εντοπίζονται στη βυζαντινή περίοδο. Ωστόσο, πολύ γνωστή για τη δημιουργία και κατοίκηση του χωριού είναι η παράδοση της «ρκας των Κουπέτρων». Σύμφωνα με αυτή, μία γριά ζητιάνα, κακιά και κουτσομπόλα που κατοικούσε στα Κούπετρα, πηγαινοερχόταν στο χωριό χτυπώντας τις πόρτες και ζητώντας ελεημοσύνη. Μαζί όμως με την ελεημοσύνη, μετέφερε και πολλά κουτσομπολιά ανυπόστατα και κατηγορίες σπέρνοντας έτσι τη διχόνοια στο χωριό. Το μίσος και η έχθρα που προκάλεσαν τα λόγια της είχε ως αποτέλεσμα να συγκρουστούν μεταξύ τους οι κάτοικοι και το χωριό να διαλυθεί, δίνοντας έτσι τη θέση του στο Όμοδος.

Η πλατεία Ομόδους σημαιοστολισμένη για τον εορτασμό του Πάσχα

Ονομασία

Για την προέλευση του ονόματός του επικρατούν διάφορες εκδοχές. Η επικρατέστερη είναι αυτή που θέλει τη λέξη Όμοδος να προέρχεται από τις αρχαίες ελληνικές λέξεις ομού και οδός, αφού το χωριό αποτελούσε και αποτελεί σταυροδρόμι. Εξάλλου, το αρχαιοπρεπές της λέξης  που δασύνεται, μαρτυρεί και η γραφή Homodos, ονομασία που έδιναν οι Φράγκοι στο χωριό και με την οποία εντοπίζεται στους χάρτες της εποχής.

Μια άλλη εκδοχή ωστόσο, σχετίζεται με την παράδοση δημιουργίας του χωριού μα και με το στολίδι του, τη Μονή. Σύμφωνα με αυτή, οι κάτοικοι του απέναντι χωριού, των Κουπέτρων που σήμερα δεν υπάρχει, έβλεπαν μια φλόγα να καίει στο απέναντι βουνό (εκεί που σήμερα είναι το Όμοδος δηλαδή). Όταν αποφάσισαν να πλησιάσουν για να δουν από κοντά γιατί έκαιγε η φλόγα, πέρασαν μέσα από τη δύσβατη βουνοπλαγιά φτάνοντας τελικά κοντά στο σημείο. Εκεί άρχισαν να σκάβουν στη βάλτο μέσα στην οποία έκαιγε η φλόγα. Αργά και προσεκτικά επαναλάμβαναν ο ένας στον άλλο «με τον μόδο σου» δηλαδή με προσοχή, με κόπο. Η φράση αυτή, λένε πως έδωσε το όνομα στο χωριό.

Η τρίτη εκδοχή θέλει το χωριό να ανήκει σε κάποιον φεουδάρχη Homodeus από τον οποίο πήρε το χωριό το όνομά του επί Φραγκοκρατίας.

Εύοινο Όμοδος

Στα μέσα του 18ου αιώνα, ο Ιταλός αββάς Τζιοβάνο Μαρίτι, επισκεπτόμενος το νησί περιηγήθηκε και στο Όμοδος. Στα γραπτά του αναφέρει μεταξύ άλλων πως «Διάφορα χωριά παράγουν τα καλύτερα συνηθισμένα κρασιά, αλλά το Όμοδος στα νότια του νησιού, περηφανεύεται για τη γεύση των κρασιών του». Πράγματι στο μεγάλο κρασοχώρι της Λεμεσού, τα ασβεστολιθικά πετρώματα της περιοχής παράγουν από τα αρχαία χρόνια, ένα από τους καλύτερους οίνους του νησιού. Περήφανο για την οινική του μαστοριά, λέγεται πως το Όμοδος και το γλυκόπιοτο νάμα του, ήταν ο λόγος για τον οποίο ο Σελίμ Β’ ο Μέθυσος κατέλαβε την Κύπρο. Αλήθεια ή ψέματα, μέχρι σήμερα το χωριό διατηρεί τη μακραίωνη παράδοσή του.

Η παραγωγή του κρασιού μαρτυρείται και από τον μεσαιωνικό ληνό, που βρίσκεται μέσα στο χωριό και είναι ανοιχτός στο κοινό.

Ο μεσαιωνικός ληνός του Ομόδους

Η Μονή Τιμίου Σταυρού και η Αγία Ελένη

Λέγεται πως όταν η Αγία Ελένη, μητέρα του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου το 326 μ.Χ., επισκέφθηκε τους Άγιους Τόπους, κατά την επιστροφή της στην Κωνσταντινούπολη μια θαλασσοταραχή την έριξε στην Κύπρο. Τότε η Αγία επισκέφθηκε πολλά χωριά, μονές και εκκλησίες του νησιού μεταξύ των οποίων την Εκκλησία της Τόχης, το Σταυροβούνι και τη Μονή του Ομόδους. Εκεί άφησε ένα κομμάτι από τον Τίμιο Σταυρό, που φυλάσσεται ως σήμερα. Η ιστορική Μονή, σήμερα δεν κατοικείται αλλά κάποτε υπήρξε το πιο δραστήριο κέντρο του χωριού, καθώς σε αυτή στεγαζόταν ήδη από το 1765 η πρώτη ελληνική σχολή της περιοχής (και δεύτερη της Κύπρου) ενώ η Εκκλησία που λειτουργεί ως σήμερα, αποτελεί πόλο έλξης για χιλιάδες πιστούς από την Κύπρο και το εξωτερικό.

Στη Μονή στεγάστηκε το πρώτο Ελληνικό σχολείο του Ομόδους το 1796

Τα αρκατένα κουλούρια

Αν και το κρασί και η Μονή διακδικούν την ομοδίτικη φήμη, το χωριό μπορεί να περηφανεύεται και για τα τοπικά του προϊόντα. Από το Όμοδος ξεκίνησε η παραγωγή των αρκατένων κουλουριών, συνταγή την οποία έλαβαν οι Ομοδίτες από τους Μικρασιάτες και σήμερα εντοπίζονται σε όλο το νησί. Όμως οι Ομοδίτισσες περηφανεύονται και για τις κεντητές πιπίλες, περίτεχνα κεντήματα με λεπτομέρεις που θέλουν τέχνη και μαστοριά.

Μουσεία

Περπατώντας στα γραφικά, λιθόστρωτα δρομάκια, οι επιλογές είναι άπειρες. Ταβέρνες και εστιατόρια, καφενεδάκια και cafes, ανοιχτές αυλές, κάβες και μουσεία είναι διαθέσιμα στους επισκέπτες.

Στο μικρό χωριό του Ομόδους λειτουργούν εφτά μουσεία μέσα στη Μονή Το Μουσείο Αγώνος, το Μουσείο Βυζαντινών Εικόνων, το Εικονοσκευοφυλάκιο, το Λαογραφικό Μουσείο, η Πινακοθήκη, το Φωτογραφικό Μουσείο και το Κέντρο Διάσωσης Δαντέλλας, ενώ κανείς μπορεί να δει και τον μεσαιωνικό ληνό όπως επίσης και το πρόσφατα ανακαινισμένο κρησφύγετο των αγωνιστών της ΕΟΚΑ.

Αν λοιπόν βρεθείτε στα Κρασοχώρια της Λεμεσού, μην αμελήσετε να επισκεφθείτε το φιλόξενο χωριό του Ομόδους, που μαγεύει με την ομορφιά του εδώ και αιώνες όλους τους επισκέπτες του.