Με πληροφορίες από το άρθρο της Αναστασίας Σιακαλλη «Δημοσθένης Σεβέρης, Κτηματιας και ευεργέτης για τον Κυπριακό λαό» – Φιλελεύθερος

Της Ιλιάνας Κουλαφέτη

Ήταν 22 Μαρτίου 1879, όταν ο Χριστόδουλος Σεβέρης, πρώτος Δήμαρχος Λευκωσίας και η Μαρίτσα Σεβέρη, το γένος Ευαγγελίδη, έφερναν στη ζωή τον πρώτο τους γιο και τέταρτο παιδί της οικογενείας, Δημοσθένη Σεβέρη. Τον άνθρωπο που με το έργο του, την προσωπικότητά του, τις αγαθοεργίες του προς τον κυπριακό λαό, θα σφράγιζε με χρυσά γράμματα την πορεία του μέσα στον χρόνο και το όνομά του στις σελίδες της κυπριακής ιστορίας.

Ο μειλίχιος Σεβέρης

Ο πατέρας του, Χριστόδουλος Σεβέρης, από την Κυθρέα, υπήρξε μία από τις πιο χαρισματικές φυσιογνωμίες της εποχής του. Ως ο πρώτος Έλληνας Δήμαρχος της Λευκωσίας (18880-1888), έδωσε «πνοή» στην πρωτεύουσα και με τον δυναμικό του χαρακτήρα διαμόρφωσε τον γιο του. Πράος, αγαπητός, μειλίχιος, ο Χριστόδουλος ήταν μία γαλήνια προσωπικότητα, σύμφωνα και με το επίθετό του, το οποίο προερχόταν από τη λέξη «σεβερίμ», που στα τουρκικά σημαίνει «αγαπητός». Ο Χριστόδουλος Σεβέρης, εκτός από επιχειρηματίας-έμπορος και Δήμαρχος, ενδιαφερόταν ιδιαίτερα και για την εκπαίδευση και υπήρξε ένας από τους ιδρυτές του Παγκυπρίου Γυμνασίου και έφορος των ελληνικών εκπαιδευτηρίων της Λευκωσία (1893-1900).

 

Μέσα σε αυτό το κλίμα, της φιλομάθειας και της σπιρτάδας των εμπόρων, μεγάλωσε ο Δημοσθένης Σεβέρης. Το 1894 αποφοίτησε από το Παγκύπριο Γυμνάσιο, έχοντας αριστεύσει.

«Γιατί να σπουδάσει στη χώρα των κατακτητών και όχι στη Μητέρα Πατρίδα;»

Ως ένας από τους καλύτερους μαθητές, ο Δημοσθένης Σεβέρης ετοιμαζόταν για τις σπουδές του. Τότε ο πατέρας του, δεχόμενος τις συστατικές επιστολές του Διευθυντή Ιωάννη Δέλλιου μα σπουδάσει νομική στην Αγγλία. Ωστόσο, ο Διευθυντής δέχθηκε τις ενστάσεις του καθηγητή μαθηματικών Νικόλαου Καταλάνου, ο οποίος επιχειρηματολόγησε κατά της Αγγλίας, λέγοντας «και γιατί να σπουδάσει στη χώρα των κατακτητών και όσι στην Ελλάδα, τη Μητέρα Πατρίδα;».

Κι έτσι, ο Δημοσθένης Σεβέρης βρέθηκε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, στο τμήμα Νομικής από όπου αποφοίτησε με τον τίτλο του διδάκτορα το 1899.

Τον Σεπτέμβριο του 1883, πέρασε για πρώτη φορά το κατώφλι του Σχολείου. Τότε μπροστά του ο διευθυντής Χαράλαμπος Μαραθεύτης θα τιμωρούσε ένα συμμαθητή του και έντρομος ο Δημοσθένης, επιστρέφοντας σπίτι, θα ανακοίνωνε στη μητέρα του «Αν δεν πεθάνει ο Μαραθεύτης, εγώ δεν ξαναπάω σχολείο». Βέβαια, ο διευθυντής άργησε να επιβιώσει και ο νεαρός Δημοσθένης αναιρώντας την αρχική του θέση, θα επέστρεφε στα έδρανα.

Από δικηγόρος έμπορος

Στα 21 του χρόνια χάνει τον πατέρα του. Μαζί με τον Ιωάννη Ζαχαριάδη συστήνουν την εταιρεία «Ζαχαρία και Ιωαννίδη», ασκώντας τη δικηγορία ταυτόχρονα με το εμπόριο. Οι κυριότερες εμπορικές δραστηριότητες λαμβάνουν χώρα στην Κερύνεια, το 1907 όμως και αφού ο συνέταιρός του απεβίωσε, ο Σεβέρης αποφάσισε να ασχοληθεί εξ ολοκλήρου με το εμπόριο. Στράφηκε στα γεωργικά προϊόντα και άρχισε να ασχολείται με την εξαγωγή των κυπριακών αγροτικών προϊόντων όπως τα χαρούπια και το ελαιόλαδο.

Την ίδια χρονιά παντρεύτηκε τη σύζυγό του Αναστασία Κ. Σαββίδου και μαζί απέκτησαν τέσσερα παιδιά, τη Μαρίτσα, τον Χριστόδουλο, τον Κωστάκη και τον Ζήνων.

Η προσφορά στην Παιδεία

Πέρα όμως από αξιόλογος έμπορος και μεγάλος επιχειρηματίας, ο Δημοσθένης Σεβέρης υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους φίλους της Παιδείας στο νησί ενώ με τις αγαθοεργίες του προς τον κυπριακό λαό, απέκτησε μία σημαίνουσα θέση στο κυπριακό γίγνεσθαι. Υπηρέτησε ως έφορος των ελληνικών εκπαιδευτηρίων Λευκωσίας (1913-1918 και 1921-1929), ως μέλος του Εκπαιδευτικού Συμβουλίου (1917), της Θρονικής Επιτροπής και του Εθνικού Συμβουλίου ενώ η δράση του δεν περιοριζόταν μόνο στα της εκπαίδευσης αφού εξελέγη επανειλημμένα βουλευτής και μέλος του Νομοθετικού Συμβουλίου (1928-1931).

Μία ιστορία λέει πως όταν κάποια στιγμή έκλεινε συμφωνία για την πώληση ενός κτήματος στον Κορμακίτη, σε δύο αδέλφια, ο υπάλληλος του Κτηματολογίου Κερύνειας που κανόνιζε τη συμφωνία του είπε «Κύριε Σεβέρη, με το ποσό που ζητάτε, τα παιδιά δεν θα έχουν άλλα χρήματα να φάνε». Ο Σεβέρης απάντησε «το ξέρω, αλλά η συμφωνία είναι συμφωνία». Και τη στιγμή που έπαιρνε τα χρήματα της συμφωνίας, έβγαλε από την τσέπη του δέσμες χαρτονομισμάτων δίνοντας τες πίσω στον υπάλληλο και προορίζοντάς τες στους αγοραστές του κτήματος. Ναι μεν είχε τηρήσει τη συμφωνία, αλλά δεν δίστασε να ευεργετήσει τους φτωχούς αγοραστές του.

Η Σεβέρειος Βιβλιοθήκη

Αν και η Σεβέρειος Βιβλιοθήκη ιδρύθηκε το 1812, μαζί με την Ελληνική Σχολή, σήμερα φέρει το όνομα του Δημοσθένη Σεβέρη, ως ελάχιστος φόρος τιμής στη μεγάλη του προσφορά.

Ιδρυτής της Βιβλιοθήκης, όπως άλλωστε και της Ελληνικής Σχολής, υπήρξε ο εθνομάρτυρας Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός, ο οποίος είχε φροντίσει να εμπλουτίσει τη μικρή τότε βιβλιοθήκη με θεολογικά βιβλία, εκδόσεις αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων και χειρόγραφα. Η βιβλιοθήκη συνεχώς εμπλουτιζόταν με αξιόλογα βιβλία, προερχόμενα κυρίως από δωρεές.

Το πολύτιμο υλικό της πρώτης αυτής βιβλιοθήκης καταστράφηκε ολοσχερώς από τη μεγάλη πυρκαγιά του 1920, που είχε καταστρέψει και το Παγκύπριο Γυμνάσιο. Το 1927 ιδρύθηκε νέα βιβλιοθήκη, η οποία εμπλουτιζόταν διαρκώς με συνδρομές των μαθητών και δωρεές των πολιτών.

Το 1943, με την ευκαιρία της συμπλήρωσης πενήντα χρόνων από την αναγνώριση της Ελληνικής Σχολής από την Ελληνική Κυβέρνηση ως πλήρους γυμνασίου και τη μετονομασία της σε Παγκύπριο Γυμνάσιο, ο Γυμνασιάρχης Κωνσταντίνος Σπυριδάκις, προκήρυξε έρανο μεταξύ των αποφοίτων και των εκτιμητών του σχολείου για πλήρωση επειγουσών αναγκών και προτάθηκε στον απόφοιτο του σχολείου Δημοσθένη Σεβέρη, να λάβει μέρος στη συσταθείσα Επιτροπή για την οργάνωση της Πεντηκονταετηρίδας.

Ο ίδιος ο Σεβέρης δέχθηκε να συμμετάσχει πρόθυμα και εξάγγειλε δωρεά εκ £1500, για την ίδρυση αίθουσας βιβλιοθήκης, όπου θα στεγαζόταν η υπάρχουσα Βιβλιοθήκη του σχολείου και το τότε «Σεβέρειον ιστορικόν τμήμα.»

Τον Μάρτιο του 1949, εγκαινιάστηκε η νέα πτέρυγα η οποία αποτέλεσε δωρεά του Δημοσθένη Σεβέρη και  κόστισε 5.500 λίρες, κόστος που ανέλαβε εξ ολοκλήρου ο ίδιος.

Με τον θάνατο του, τα παιδία του Κωστάκης και Ζήνων Σεβέρης συνέχισαν να χρηματοδοτούν την βιβλιοθήκη για εξοπλισμό της.

Η Σεβέρειος Βιβλιοθήκη αποτέλεσε ένα σύγχρονο κτιριακό οικοδόμημα που περιλάμβανε μεγάλο αναγνωστήριο, γραφεία, αποθήκες και μουσεία. Σταδιακά η βιβλιοθήκη εμπλουτιζόταν με νέα βιβλία ώστε να καταστεί μία από τις πλουσιότερες βιβλιοθήκες της Κύπρου προσφέροντας τις υπηρεσίες της τόσο στους μαθητές της όσο και στο ευρύτερο κοινό.

Κατά τον απελευθερωτικό αγώνα της ΕΟΚΑ, η Σεβέρειος Βιβλιοθήκη αποτέλεσε σύμβολο αντίστασης ενάντια στη βρετανική αποικιοκρατία. Ήταν 26 Ιανουαρίου του 1956 όταν μαθητές του Παγκύπριου Γυμνασίου, με αφορμή τη σύλληψη μαθητών από προηγούμενα επεισόδια, ανέβηκαν στην ταράτσα της βιβλιοθήκης και με ό,τι μέσο διέθεταν έδωσαν τη μάχη τους με τους Βρετανούς στρατιώτες. Η αποικιακή κυβέρνηση τότε πήρε αυστηρά μέτρα εναντίον του σχολείου διαγράφοντας το από το Μητρώο των Σχολών Μέσης Εκπαίδευσης, με αποτέλεσμα να αναβιώσει το «κρυφό σχολειό».

Σήμερα η Σεβέρειος Βιβλιοθήκη περιλαμβάνει ένα μεγάλο αριθμό βιβλίων κυρίως φιλολογικού και ιστορικού περιεχομένου ανεκτίμητης αξίας. Παράλληλα φιλοξενούνται σειρές τόμων ελληνικών και ξένων περιοδικών, πολλά από τα οποία δεν εκδίδονται πλέον. Θεωρείται ως μια από τις μεγαλύτερες και πλουσιότερες βιβλιοθήκες στην Μέση Ανατολή διαθέτοντας κοντά στις 100 χιλιάδες τόμους  βιβλίων ιστορικής σημασίας και ανεκτίμητης αξίας.

Το 1953 χτίστηκε η Σεβέρειος Παιδική Εξοχή Λευκωσίας η οποία βρισκόταν στην Κερύνεια, σε ύψωμα στην περιοχή Γλυκιώτισσας.

 

Ο Δημοσθένης Σεβέρης έμεινε στην ιστορία όχι μόνο για την επιχειρηματική του δράση αλλά και για τις αγαθοεργίες του προς τον φτωχό κυπριακό λαό. Ακόμη και κατά τη διάρκεια των συμφωνιών του, κατάφερνε με διακριτικό τρόπο να ευεργετεί τους πελάτες του. Διακρίθηκε ως φιλάνθρωπος και τιμήθηκε από την Κυπριακή Εκκλησία με ειδικό μετάλλιο αγαθοεργίας.