Το βράδυ της 24ης Ιουνίου 1798, στα μπουντρούμια του κάστρου Νεϊμπόσα του Βελιγραδίου, παίχτηκε η τελευταία πράξη του δράματος της ζωής του Ρήγα Φεραίου και των επτά συναγωνιστών του που κρατούνταν αιχμάλωτοι.

Αργά το βράδυ, λυσασμένοι τούρκοι φρουροί όρμησαν μέσα στο κελί που ήταν σιδεροδεμένοι χειροπόδαρα οι οχτώ άντρες και με φρικτά βασανιστήρια βάλθηκαν να τους αποτελειώσουν. Αφού τους χτύπησαν και τους στραγγάλισαν μέχρι θανάτου, πέταξαν τα άψυχα σώματά τους στον Δούναβη. Ηταν ο Ρήγας Βελεστινλής (Φεραίος), από το θεσσαλικό χωριό Βελεστίνο, ετών 40, ο Ευστράτιος Αργέντης, έμπορος από τη Χίο, ετών 31, ο Δημήτριος Νικολίδης, γιατρός από τα Ιωάννινα, ετών 32, ο Αντώνιος Κορωνιός έμπορος και λόγιος από τη Χίο, ετών 27, ο Θεοχάρης Γεωργίου Τουρούτζιας, έμπορος από τη Σιάτιστα, ετών 22, ο Ιωάννης Εμμανουήλ, φοιτητής ιατρικής, απ’ την Καστοριά, ετών 24 και ο αδελφός του Παναγιώτης Εμμανουήλ, υπάλληλος του Αργέντη, ετών 22 και ο Ιωάννης Καρατζάς, λόγιος από τη Λευκωσία της Κύπρου ετών 31.

Ο κύπριος λόγιος από τη Λευκωσία

Ο Ιωάννης Καρατζάς γεννήθηκε στη Λευκωσία το 1767. Το πότε εγκατέλειψε το νησί παραμένει άγνωστο. Ωστόσο, όταν εμφανίστηκε για πρώτη φορά το όνομά του στα ιστορικά ντοκουμέντα, βρίσκεται στη Βουδαπέστη της Ουγγαρίας, όπου υπηρετούσε ως νεωκόρος της ελληνικής εκκλησίας της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.

Αναμνηστική πλάκα στο πύργο Νεμπόισα, όπου ο Ρήγας και οι επτά σύντροφοί του βρήκαν φρικτό θάνατο: οι χιώτες Ευστράτιος Αργέντης και Αντώνιος Κορωνιός, οι Καστοριανοί Ιωάννης και Παναγιώτης Εμμανουήλ, ο Γιαννιώτης Δημήτριος Νικολίδης, ο Σιατιστιανός Θεοχάρης Τουρούντζας και ο Κύπριος Ιωάννης Καρατζάς

Τα φιλοσοφικά κείμενα

Ταυτόχρονα με την υπηρεσία του στην εκκλησία, ο κύπριος λόγιος εξέδιδε και διάφορα έργα ως επί το πλείστο, φιλοσοφικά κείμενα. Μεγάλη απήχηση είχε και έχει το έργο του «Έρωτος αποτελέσματα», ένα ελληνικό πεζογράφημα, το οποίο εκδίδει με τον στενό συνεργάτη του Αθανάσιο Ψαλιδά όπως επίσης και το «Πίναξ του Κέβητος». Τα έργα του στόχευαν στο να ξεφύγουν οι μαθητές από την αρχαιοπληξία και να μπορέσουν να κατανοήσουν το περιεχόμενο του κειμένου μέσα από την καθομιλουμένη, πρακτική καινοτόμος και πρωτοποριακή για τα δεδομένα της εποχής.

Η σύλληψη και η εκτέλεση

Ποια ακριβώς υπήρξε η δράση του και η σχέση του με τον Ρήγα Φεραίο είναι άγνωστα. Από τα πρακτικά των ανακρίσεων που έγιναν στη Βιέννη μετά τη σύλληψή τους από τους Αυστριακούς, ταγράφεται σύμφωνα με τα λόγια του Καρατζιά πως ο ίδιος δεν είχε καμία ιδιαίτερη σχέση με τον Φεραίο.

Μάλιστα, υποστήριζε πως όταν είδε τον Θεοχάρη Τουρουντζιά να κρατά προκήρυξη του Ρήγα και ζήτησε από περιέργεια να τη δει και μόλις συνειδητοποίησε το «σκανδαλώδες περιεχόμενό της» πήγε στον λογοκριτή βιβλίων Πέτροβιτς με σκοπό να καταγγελθεί η προκήρυξη στις αρχές. Ωστόσο, ο συλληφθείς Τουρουντζιάς δήλωσε πως ο Καρατζιάς ήθελε να δει την προκήρυξη και ευχήθηκε να δει μια μέρα την απελευθέρωση της Ελλάδας.

Προφανώς οι ανακριτές δεν πίστεψαν τον Καρατζιά κι έτσι τον συνέλαβαν μαζί με άλλα επτά άτομα. Οι πληροφορίες που είχαν οι αρχές ήταν πως ο κύπριος λόγιος είχε ζητήσει από τον λογοκριτή της Ιλλυρίας Γαγάτζην να του δώσει την άδεια να την ανατυπώσει.

Οι αυστριακές αρχές τρέμοντας στην ιδέα πως μια πιθανή ελληνική επανάσταση θα είχε αντίκτυπο και στον δικό της ετερόκλητο εθνοτικά λαό, εξασφάλισε κάποια ανταλλάγματα με την Τουρκία και παρέδωσε τους συλληφθέντες στις τουρκικές αρχές Βελιγραδίου.

Την επομένη της εκτέλεσής τους, οι αυστριακές αρχές διέδωσαν τη φήμη πως οι οχτώ άντρες πνίγηκαν στον Δούναβη στην προσπάθειά τους να δραπετεύσουν.