Της Ιλιάνας Κουλαφέτη 

Λένε πως αν δεν παινέψεις το σπίτι σου, θα πέσει να σε πλακώσει. Και είναι ωραίο να δίνεις σημασία στις λαϊκές παροιμίες, εξ άλλου κάποιος λόγος θα υπάρχει που ειπώθηκαν κι ακόμη λέγονται. Γι’ αυτό στο συγκεκριμένο τεύχος θα παρουσιάσουμε ένα νέο βιβλίο, ενός δικού μας ανθρώπου, της Χάρης Ν. Σπανού. Όχι μόνο γιατί ανήκει στον κύκλο μας, γράφει στην Ένωσις και είναι δικός μας άνθρωπος, αλλά επειδή το πρώτο της συγγραφικό έργο αξίζει να παρουσιαστεί σε περισσότερα από ένα έντυπα.

Η συγκεκριμένη έκδοση, λοιπόν, κυκλοφόρησε πριν από περίπου έναν μήνα, από τις εκδόσεις Αιγαίον. Ένα μικρό και περιεκτικό λογοτέχνημα που αποτελείται από τρία αυτοτελή διηγήματα. Τρία κείμενα που πραγματεύονται εντελώς διαφορετικά θέματα, σε διαφορετικό τόπο και χρόνο και με εντελώς διαφορετική πλοκή, που όμως συνάμα πραγματεύονται τον ψυχισμό του Ανθρώπου. Μέσα από τη λύπη του, τη χαρά του, την αγωνία του, την ψυχολογία του. Μέσα από συνεδρίες (όπως είναι και ο τίτλος του πρώτου διηγήματος), μνημόσυνα και αναπάντεχες γνωριμίες. Δύσκολες καταστάσεις, σχεδόν δοκιμασίες.

Το πρώτο διήγημα –«Η συνεδρία Ι»– αποτελεί ουσιαστικά έναν μονόλογο. Πραγματεύεται μία συνεδρία, ίσως την τελευταία, που οδηγεί σε ένα είδος Λύτρωσης, της Άριας – κύρια πρωταγωνίστρια. Αν και παρεμβάλλεται η φωνή του θεραπευτή, ουσιαστικά η Άρια ξεκινά την εξομολόγησή της με ένα όνειρο. Ένα όνειρο που την προβλημάτισε, καθώς μάλλον καθρεφτίζει τη ζωή της και όλα όσα τη βασανίζουν. Μέσα σε αυτήν τη διήγηση παρεμβάλλονται σκηνές από τη ζωή της συγγραφέως. Δύο ιστορίες δηλαδή μέσα σε μία. Δύο πρόσωπα σε ένα. Η μία συμπληρώνει την άλλην και δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς αυτήν.

Στο δεύτερο διήγημα –«Το σπίτι»– βλέπουμε την ίδια αφηγηματική τεχνική. Δύο ιστορίες αλληλένδετες, μία στο παρελθόν, μία στο παρόν, φέρνουν την πρωταγωνίστρια Αλεξία αντιμέτωπη με μία κατάσταση που αγνοούσε επιδεικτικά πολλά χρόνια. Όχι γιατί αδιαφορούσε, αλλά γιατί δεν άντεχε. Το μνημόσυνο ενός πολύ αγαπημένου της προσώπου –σταθμού μάλλον στην ερωτική ενηλικίωσή της– την αναγκάζει να αποδεχθεί αλήθειες που πονούν και σοκάρουν. Δεν είχε εξ άλλου άλλην επιλογή από το να εμφανιστεί τελικά και να τιμήσει με την παρουσία της τη μνήμη του. Αλλά δεν ήταν μόνη της. Οι άμυνές της έπρεπε να αντιμετωπίσουν και το τελευταίο πρόσωπο στη ζωή του εκλιπόντος. Έτσι αρχή και τέλος στη δική του ερωτική ενηλικίωση, θα έλεγαν μαζί το ύστατο χαίρε.

Φτάνοντας έτσι στο τελευταίο διήγημα –«Ο ξένος»– αποδεικνύει η συγγραφέας πως ο έρωτας, το πάθος, οι καταστάσεις μιας νύχτας δεν είναι εφηβική υπόθεση. Βέβαια, στην περίπτωση αυτήν υπάρχει μεγαλύτερος κυνισμός και περισσότερη ειλικρίνεια. Μια γνωριμία εκτός προγράμματος, λοιπόν, και τρεις πιθανές εκδοχές αυτής αφήνουν περιθώριο στον αναγνώστη να επιλέξει όποια θέλει, κατανοώντας όλες τις παραμέτρους – θετικές και αρνητικές.

Αυτό που συναρπάζει περισσότερο στα διηγήματα είναι ο τρόπος γραφής: η γλώσσα, αν και λιτή, χωρίς εξεζητημένο ύφος και εντελώς ανεπιτήδευτη, καταφέρνει να προκαλέσει στον αναγνώστη κάθε είδους συναίσθημα. Γίνεται ένα με τα πρόσωπα, βιώνει την αγωνία τους, τη λύπη τους, τον θυμό. Μπορεί να φανταστεί τις σκηνές να διαδραματίζονται μπροστά του, να ακούει τους χαρακτήρες, να αφουγκράζεται τις εσωτερικές τους σκέψεις. Σίγουρα ο καθένας μπορεί να βρει τον εαυτό του και να ταυτιστεί με κάποιον από τους χαρακτήρες. Εξ άλλου, η Χάρη καταφέρνει ακριβώς αυτό: αντικατοπτρίζει τον εαυτό μας στα διηγήματα αυτά, τις εσωτερικές μας σκέψεις, χωρίς να χρειάζεται να ωραιοποιήσει καταστάσεις. Τις αποδίδει με ρεαλισμό και ταυτόχρονα με περίσσια παραστατικότητα. Μπορούμε να βρούμε τον εαυτό μας ως παρατηρητές σε κάθε σκηνή του βιβλίου.

Αν, λοιπόν, απολαμβάνετε την καλή λογοτεχνία, δεύτε λάβετε το μικρό αυτό βιβλίο. Ευανάγνωστο και άρτιο όπως είναι, σίγουρα θα ανταμείψει την επιλογή σας και τη δική μας να το παρουσιάσουμε.

(Αγαπητή μου Χάρη, τώρα που ξεδιπλώνεις, λοιπόν, στο ευρύ κοινό το συγγραφικό σου ταλέντο, συνέχισε με αυτόν τον ρυθμό. Θα περιμένω με χαρά να παρουσιάσω κι άλλου τέτοιου είδους λογοτεχνικά αριστουργήματα).

Από τη στήλη «Στο πέμπτο ράφι αριστερά» της Εφημερίδας Ένωσις