Το Ελληνικό Γυμνάσιο Ομόδους, με τη άοκνη προσφορά του στην ελληνική εκπαίδευση, αποτελεί σταθμό στη μακραίωνη ιστορία του τόπου. Η ίδρυση του στα ταραγμένα χρόνια της αποικιοκρατίας, σηματοδότησε με φωτεινότητα την έναρξη μίας νέας περιόδου ακόμη πιο λαμπρής για την εκπαίδευση αλλά και την ευρύτερη πρόοδο του Ομόδους και των γύρω χωριών. Ο μεγάλος Έλληνας φιλόσοφος,  Σωκράτης, είχε πει «η μόρφωση, όπως ακριβώς μια εύφορη γη, φέρνει όλα τα καλά» και σε αυτή τη ρήση ανταποκρίνεται και το Όμοδος. Όπως η εύφορη γη ανταπέδωσε καρπούς στον ακάματο κόπο του ομοδίτικου πληθυσμού, έτσι και το Ελληνικό Γυμνάσιο για περισσότερα από 50 χρόνια, δίδει καρπούς γνώσης, ήθους και πνεύματος.

Η Ίδρυση του πρώτου Ελληνικού Σχολείου

Το 1796 ο Κλήμης Ασημίδης, ανέλαβε την πρωτοβουλία της ίδρυσης του πρώτου εκπαιδευτηρίου στο Όμοδος. Η φιλομάθεια των κατοίκων της περιοχής, ευεργετήθηκε και από τη Μονή Τιμίου Σταυρού στην οποία όχι μόνο στεγάστηκαν οι αίθουσες της Σχολής, αλλά και το διδασκαλικό προσωπικό αφού οι μοναχοί της ήταν αυτοί που μετέδιδαν τη γνώση στους μαθητές.

Η επιτυχία της σχολής ήταν απερίγραπτη. Η δίψα για μάθηση ήταν μεγάλη και το Όμοδος δικαίως ονομάστηκε «φυτώριο των ελληνικών γραμμάτων», αφού από αυτό αναδείχθηκαν μεγάλες μορφές της κυπριακής ιστορίας και πολιτισμού όπως ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Πανάρετος, ο Μητροπολίτης Κιτίου Μελέτιος, ο Μητροπολίτης Πάφου Νεόφυτος, ο ιστορικός και λόγιος Γεώργιος Λουκά, ο ιεροψάλτης Στυλιανός Χουρμούζιος, ο εκπαιδευτικός Θεόδωρος Νεστορίδης και άλλοι πολλοί.

Μάλιστα στη Σχολή φοιτούσαν όχι μόνο κάτοικοι των γύρω περιοχών αλλά και νέοι από όλη την Κύπρο, αφού η φήμη της είχε ταξιδέψει εκτός των στενών ορίων της ομοδίτικης υπαίθρου.

Οι δυσκολίες και το πείσμα

Αν και τα αποτελέσματα της Σχολής υπήρξαν ευφάνταστα, οι δυσκολίες της καθημερινότητας και η αβάσταχτη φτώχεια υπήρξαν μέγα τροχοπέδη στη λειτουργία της.

Στη Σχολή διδάσκαλος υπήρξε και ο Οικονόμος Δοσίθεος, ένας από τους ιερωμένους που έσφαξαν οι Τούρκοι την 9η Ιουλίου 1821, μαζί με τον Αρχιεπίσκοπο Κυπριανό. Τότε και για τα επόμενα 13 χρόνια η Σχολή έπαυσε τη λειτουργία της.

Λειτούργησε όμως ξανά το 1834, με σπουδαίους διδασκάλους, όπως τον Χριστόδουλο Βασιλειάδη ο οποίος δίδαξε ελληνικά γράμματα.

Το 1860 για πρώτη φορά η Σχολή Ομόδους κατεγράφη ως «πεπαυμένη», καθώς οι προηγούμενες χρονιές ήταν χρονιές με κακή σοδειά κάτι που επηρέασε τις οικονομικές δυνατότητες των κατοίκων, οι οποίοι μεταξύ άλλων συντηρούσαν τη Σχολή.

Παρ’ όλα αυτά τίποτα δεν τους σταμάτησε από το να συνεχίζουν να μορφώνονται.
Αναφορές κάνουν λόγο για τη λειτουργία αλληλοδιδακτικού σχολείου από το 1869 έως το 1870, ενώ τις επόμενες χρονιές λειτούργησαν δημοτικά.

Παρ’ όλη τη στήριξη που προσέφεραν οι άνθρωποι του πνεύματος, η Σχολή δεν γλίτωσε από των πώληση μεγάλου τμήματος της Μονής και έκλεισε το 1918.

Ανωτέρα Ελληνική Σχολή

Δεν ήταν όμως αυτό το τέλος των γραμμάτων στο Όμοδος. Το 1907 ο μοναχός Στέφανος Κέλλουρας με πρωτοβουλία του ίδρυσε στο Όμοδος «Ανωτέραν Ελληνικήν Σχολήν», η οποία λειτουργούσε σε δωμάτια της Μονής του Τιμίου Σταυρού.
Ένα χρόνο μετά η σχολή έκλεισε λόγω οικονομικών προβλημάτων και επαναλειτούργησε από το 1915 μέχρι το 1917 για τους ίδιους λόγους.

Μαθητές και διδασκάλοι του αρρεναγωγείου (1916). Ανωτέρα Ιδιωτική Ελληνική Σχολή

Ελληνικό Γυμνάσιο Ομόδους

Για τρεις δεκαετίες το Όμοδος έμεινε χωρίς Σχολείο Μέσης Εκπαίδευσης κάτι που στεναχωρούσε τους φιλόμουσους κατοίκους του, που είχαν συνηθίσει μέχρι τότε να πρωτεύουν στα γράμματα. Ευτύχησε όμως να ιδρύσει Γυμνάσιο το 1953, το οποίο έκτοτε δεν ανέστειλε τη λειτουργία του και διαδραματίζει μέχρι σήμερα κέντρο πνευματικής ακτινοβολίας της περιφέρειας.

Την 1η Σεπτεμβρίου του 1953, ο Μητροπολίτης Πάφου Φώτιος άνοιξε τις πύλες του Ελληνικού Γυμνασίου Ομόδους το οποίο στεγαζόταν όπως και τα προηγούμενα σχολεία, στη Μονή του Τιμίου Σταυρού.

Η εκδίκηση των Βρετανών

Καθώς η οικονομική βοήθεια που έδινε η αποικιοκρατική κυβέρνηση δεν αρκούσε για τη λειτουργία του σχολείου, το Όμοδος ίδρυσε Σχολική Εφορεία η οποία διεξήγαγε εράνους και πωλούσε σταφίδα για να μπορεί να συνδράμει οικονομικά τα κενά.

Τα πράγματα κυλούσαν σχετικά ήρεμα, όμως ο απελευθερωτικός αγώνας της ΕΟΚΑ δεν άφησε ασυγκίνητο το ελληνικό χωριό το οποίο μάλιστα κατείχε σημαντικό ρόλο στη διεξαγωγή του. Το 1957, όταν κατόπιν προδοσίας οι Βρετανοί συνέλαβαν οκτώ αντάρτες που κρύβονταν στο Όμοδος, το Σχολείο βίωσε οικονομικά προβλήματα, αφού οι αποικιοκράτες από εκδίκηση αγνοούσαν πεισματικά τη Σχολική Εφορεία που ζητούσε οικονομική βοήθεια.

Δεν λύγισαν όμως ούτε αυτή τη φορά και δεν πρόδωσαν τον φιλελληνικό χαρακτήρα της σχολής προς χάριν του Χάρτινγκ. Μετέφεραν και μετεστέγασαν τη σχολή στη Μητροπολιτική Κατοικία ενώ συνέχισαν να πληρώνουν το διδακτικό προσωπικό από δωρεές και εράνους.

Περήφανοι Ομοδίτες

Χαρακτηριστικό των οικονομικών προβλημάτων είναι ένα περιστατικό που συνέβη στις 3 Μαρτίου 1957 και περιγράφεται στα πρακτικά της εφορείας. Ο ένας από τους δύο καθηγητές, φανερά ενοχλημένος απείλησε πως αν δεν του καταβληθούν τα δεδουλευμένα του για την εξάμηνη διδασκαλία του όχι μόνο θα παραιτήτο αλλά θα προέβαινε και σε καταγγελίες. Η ένταση που προκλήθηκε στην εφορία έκανε κάποιους να παραιτηθούν. Λίγο πριν τη λήξη της συνεδρίασης ο Γραμματέας Ιωάννης Σωκράτους αναχώρησε εκνευρισμένος. Λίγη ώρα μετά επέστρεψε δίνοντας στον καθηγητή 80 λίρες ενώ παράλληλα όλοι αποφάσισαν την οριστική του παύση.

Η Σχολή συνέχισε κανονικά τη λειτουργία της έως και το ΄74, όταν λόγω της προσφυγιάς δέχτηκε στην αγκαλιά της τα προσφυγόπουλα που κατέκλυσαν τα γύρω χωριά με αποτέλεσμα να διπλασιαστεί ο αριθμός μαθητών.

Σήμερα, ατενίζοντας το βουνό του Αφάμη, το Γυμνάσιο Ομόδους συνεχίζει κανονικά τη λειτουργία του χαρίζοντας τη χαρά της μόρφωσης στην περιφέρεια των Κρασοχωρίων.