Της Μαρίας Χριστοδούλου

Το 1958, κατά τη διάρκεια των συνομιλιών για εξεύρεση λύσης του Κυπριακού, ο Ραούφ Ντενκτάς εκπροσώπησε τους Τουρκοκυπρίους στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ. Ο ίδιος ήταν κάθετα αντίθετος με τις συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου, καθώς πίστευε ότι η μόνη λύση για τη διευθέτηση του Κυπριακού ήταν η διχοτόμηση. Εφτά μήνες μετά την υπογραφή των Συμφωνιών, το Σεπτέμβριο του 1959, ο Ραούφ Ντενκτάς βρισκόταν στο Caux της Ελβετίας, το οποίο από το 1953 μέχρι το 1960 αποτέλεσε χώρο συναντήσεων των μελών των αποικιακών κρατών. Από εκεί, ο μέλλοντας Πρόεδρος της Κοινοτικής Συνέλευσης των Τουρκοκυπρίων και πρώτος «πρόεδρος» της «ΤΔΒΚ», σε μία πεντασέλιδη ομιλία του στις 4 Σεπτεμβρίου 1959, είπε πολλά ενδιαφέροντα.

Ο Ντενκτάς που βρήκε τον εαυτό του

Την ίδια ημέρα που ο Ντενκτάς έκανε την εν λόγω δήλωση αναχωρούσε και από το Caux. Επέλεξε να βρεθεί στην ησυχία του Caux ως ένας «πολύ κουρασμένος και ανήσυχος άνθρωπος, καπνίζοντας 30 τσιγάρα την ημέρα», όπως ο ίδιος είπε. Η παραμονή του στο Caux τον βοήθησε να βρει την αληθινή απάντηση στο Κυπριακό πρόβλημα.

To συνεδριακό κέντρο στο Caux της Ελβετίας

«Το 100% των Ελληνοκυπρίων φταίνε εμένα προσωπικά»

Ο Ντεκτάς θεωρεί ότι όλοι οι Ελληνοκύπριοι θεωρούσαν τον ίδιο υπεύθυνο για ό,τι γινόταν από την πλευρά των Τουρκοκυπρίων στην Κύπρο. Εξηγεί ότι η όλη στάση των Τουρκοκυπρίων οφειλόταν στο γεγονός ότι «προσπαθούσαν να βγουν ασφαλείς από την γωνία, όπου ήταν στριμωγμένοι».

«Θέλω να διαβεβαιώσω, με όλη την ταπεινότητα, ότι ό,τι κι αν έκανα οι Τούρκοι κατά τα περασμένα τέσσερα χρόνια, ό,τι κι αν έκανα εγώ προσωπικά, το μίσος για τους Έλληνες δεν ήταν το κίνητρό μου. Το κίνητρό μου ήταν να σώσω την Τουρκική κοινότητα από τη μανία των Ελλήνων, από την τυφλή πορεία που ακολουθούσαν, από τον γκρεμό στον οποίο μας οδηγούσαν».

«Θέλημα Θεού» Έλληνες και Τούρκοι να ζουν μαζί στην Κύπρο

Αν είμαστε σοφοί, θα έχουμε όλοι πάρει τα μαθήματά μας από το παρελθόν, δηλώνει, και θεωρεί κύριους υπεύθυνους τους Βρετανούς και μόνο για την τροπή που είχαν πάρει τα πράγματα στην Κύπρο. Υποβαθμίζοντας τις μέχρι τότε κατηγορίες που πρόσαπτε στους Ελληνοκυπρίους λέει πως το μόνο λάθος τους ήταν η αδυναμία τους να κατανοήσουν ότι ήταν θέλημα Θεού να ζουν και Έλληνες και Τούρκοι στην Κύπρο.

«Προσπαθήσαμε να τους πούμε ότι δεν έχουμε τίποτε εναντίον σας. Δεν θέλουμε τα δικαιώματά σας. Δεν θέλουμε να καταχραστούμε τα δικαιώματά σας. Το μόνο που θέλουμε είναι να μην επηρεάζετε τα δικά μας δικαιώματα. Ας είμαστε συνέταιροι σε αυτή την υπόθεση. Αλλά αυτό τους εξόργισε περισσότερο. Αυτό ήταν το πρόβλημα. Αυτή ήταν η ρίζα του προβλήματος».

Κατά τη διάρκεια του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα της ΕΟΚΑ (1955-1959), ο Ντενκτάς ανέλαβε, ως εισαγγελέας, πολλές υποθέσεις κατά αγωνιστών της ΕΟΚΑ. Η πιο γνωστή αυτή του ήρωα Μιχαλάκη Καραολή, ο οποίος καταδικάστηκε σε θάνατο δι’ απαγχονισμού.

Μετά την Ζυρίχη, οι Κομμουνιστές

Για περισσότερα από τέσσερα χρόνια ο φόβος όλων των Τουρκοκυπρίων είναι αυτά τα νιάτα που διατάζονται από τον Γρίβα να πεθάνουν για οτιδήποτε, δήλωσε ο Ντενκτάς, συμπληρώνοντας όμως ότι συνειδητοποίησε ότι εάν αυτή η ίδια νεολαία, όπως και η Τουρκοκυπριακή νεολαία, διαπαιδαγωγηθεί σωστά υπάρχει ελπίδα για συμβίωση και συνεργασία.

«Πρέπει να τα καταφέρουμε, διότι αν δεν τα καταφέρουμε, εάν ο διαχωρισμός, η υποψία, ο φόβος συνεχίσουν στην Κύπρο, δεν υπάρχει κανένας να επωφεληθεί εχτός από τους Κομμουνιστές. Και οι Κομμουνιστές για αυτά τα τέσσερα χρόνια περίμεναν, και περίμεναν πολύ υπομονετικά».

Φταίξιμο των Τουρκοκυπρίων η οικονομική τους θέση

Ο Ντεκτάς ομολογεί ότι η κατώτερη οικονομική κατάσταση που βίωναν πάντα οι Τουρκοκύπριοι, σε αντίθεση με τους Ελληνοκύπριους ήταν στην πραγματικότητα δικό τους λάθος, αφού δεν προστάτευαν κατάλληλα την κοινότητά τους. Γι’ αυτό το λόγο οι Τουρκοκυπριακή ηγεσία ώθησε τους Τούρκους να αγοράζουν αγαθά μόνο από Τούρκους. Ήταν η εκστρατεία «Από Τούρκο σε Τούρκο».

«Θεωρήσαμε ότι αυτό ήταν δικαιολογημένο. Είπαμε ότι δεν υπήρχε αντι-Ελληνικό συναίσθημα σε αυτό που κάναμε. Ήταν για να έχουμε κάποια λεφτά στην τσέπη μας για να μπορέσουμε να δημιουργήσουμε μια μικρή βιομηχανία και να δείξουμε στους Έλληνες ότι αν δεν μας προσέξουν και συνεργαστούν με μας μπορούμε να κλείσουμε το ένα τέταρτο της αγοράς. Αυτός ήταν ο στόχος μας».

Απόσπασμα από την ομιλία του Ντενκτάς στο Caux στην Ελβετία
Πηγή: The National Archives, Λονδίνο

Κομμουνιστικός κίνδυνος αν οι Τουρκοκύπριοι μείνουν φτωχοί

Λέγεται ότι πριν από την συγκεκριμένη δήλωση, ο Ντενκτάς είχε λάβει άσχημα νέα από την Αγγλία: Δύο Τουρκοκύπριοι κομμουνιστές, εκπαιδευμένοι στην Τσεχοσλοβακία είχαν σταλθεί στην Κύπρο για να ξεκινήσουν κομμουνιστικό αγώνα στην κοινότητα.

«Θα αφήσουμε εμείς, ως Κύπριοι Τούρκοι και Έλληνες, αυτούς τους άντρες να έχουν την ευκαιρία που θέλουν; Θα αφήσουμε μία άνεργη Τουρκοκυπριακή κοινότητα, μια φτωχή Τουρκοκυπριακή κοινότητα, να γίνει η φωλιά του Κομμουνισμού; Δεν θα το αφήσουμε να γίνει. Αν οι Έλληνες φίλοι μας δεν δουν τα προβλήματά μας, δεν έχουμε άλλη επιλογή από το να προχωρήσουμε όπως ακριβώς κάναμε, χωρίς, επαναλαμβάνω, να έχουμε οτιδήποτε εναντίων τους. Μπορούμε να συνεργαστούμε μαζί τους. Μπορούμε να τους βοηθήσουμε και μπορούμε να περπατήσουμε χέρι-χέρι και να δημιουργήσουμε ένα πρότυπο για όλο τον κόσμο. Αυτή είναι η επιθυμία μας. Αυτό θέλουμε. Είμαι σίγουρος ότι κι ο Θεός αυτό θέλει».

Η απολογία προς τον Ζήνωνα Ρωσσίδη

Ο Ντενκτάς κλείνει την ομιλία του με μια απολογία προς τον Ζήνωνα Ρωσσίδη, τον μόνιμο Πρέσβη της Κυπριακής Δημοκρατίας στον ΟΗΕ. Σε κοινή τους εμφάνιση σε τηλεοπτικό πρόγραμμα ο Ρωσσίδης είπε ότι ο Ντενκτάς είπε ψέματα. Ο Ντενκτάς ομολογεί πως προσπάθησε να τον χτυπήσει.

Ο Ζήνωνας Ρωσσίδης

«Αλλά από εκείνη την ημέρα δεν ένοιωθα το ίδιο. Στην καρδιά μου ήμουν ένα μικρό τέρας. Δεν ήμουν ήρωας. Δεν ήμουν άντρας. Ήμουν ένα μικρό τέρας. Ο δρόμος για μας είναι καθαρός, και πιστεύω ότι αν προσεγγίσουμε τον δρόμο με το σωστό πνεύμα, το πνεύμα της Ζυρίχης, και με ανοιχτά χέρια, το τέλος είναι καθαρό. Είναι τίμιο για εμάς και χαρούμενο για τον κόσμο».

Ιστορικές πραγματικότητες

Είναι πλέον ιστορικά αποδεδειγμένο ότι ο Ντενκτάς σπάνια εκδήλωνε ανοιχτά τις πεποιθήσεις του. Όντας ο πολιτικός ηγέτης της ΤΜΤ, η οποία, σε αντίθεση με την ΕΟΚΑ, όχι μόνο δεν είχε διαλυθεί, αλλά ενισχυόταν με άντρες και οπλισμό από την Τουρκία, εργάστηκε συνειδητά για την υπονόμευση Κυπριακής Δημοκρατίας. Από την ίδρυση του Κράτους μέχρι και τις δικοινοτικές ταραχές τους Δεκεμβρίου του 1963 προπαγάνδιζε υπέρ της μη συνεργασίας των Τουρκοκυπρίων με τους Έλληνες της Κύπρου σε όλα τα επίπεδα, ενώ εμπόδιζε την επιστροφή των Τουρκοκυπρίων στις εστίες τους.

Ο Ντενκτάς με στρατιωτική στολή. Δεκέμβριος 1963
Πηγή: Αφρίν Χασάν Ταχσίν, Η άνοδος του Ντενκτάς στην κορυφή, Λευκωσία 2001

Το 1962 κατηγορήθηκε ως ηθικός αυτουργός της δολοφονίας των Τουρκοκύπριων δημοσιογράφων της Τζουμχουριέτ, Αϊχάν Χικμέτ και Αχμέτ Μουσαφέρ Γκιουρκάν, οι οποίοι αρθρογραφούσαν υπέρ της συνεργασίας των δύο κοινοτήτων. Μέχρι και τον θάνατό του, το 2012, υποστήριζε ότι οι δύο κοινότητες δεν μπορούν να ζήσουν μαζί.