Συνέντευξη στην Ιλιάνα Κουλαφέτη

Σπάνια θα τη δεις πίσω από το τιμόνι και ακόμη σπανιότερα χωρίς φωτογραφική μηχανή, παντός ειδών. Τις περισσότερες φορές διαλέγει να καλύπτει μεγάλες αποστάσεις περπατητά, γιατί αυτό της δίνει την ευκαιρία να αφουγκραστεί την πόλη, να τη διαβάσει, να τη μυρίσει και να την καταγράψει: με τον φακό, με το μολύβι, με φαντασία.

Η Βάλια Ματσεντίδου, εκπαιδευτικός Δημοτικής Εκπαίδευσης στο επάγγελμα βρίσκεται πλέον εντός και εκτός μουσείων όπου επιλέγει να μοιράζει τη δική της γνώση. Ανακατεύεται γενικά από ‘δω κι από ‘κει και όπου υπάρχει γενικότερη τάση ευφάνταστης δημιουργίας. Με μία Polaroid στο χέρι κι ένα μολύβι στην τσέπη καταγράφει στιγμές· ιστορίες αληθινές και φανταστικές που πάντα συνοδεύουν μία εικόνα, ή όπως η ίδια δηλώνει «τη στιγμή που δεν έμελλε να κρατήσει για πάντα».

Το Σάββατο 20 Απριλίου 2019, ανακατεύεται στα του Φεστιβάλ Βιβλίου «Η Λευκωσία που Διαβά-Ζει». Βγάζει πάνω τον φακό και το μολύβι και καλεί κόσμο να περπατήσει και να διαβάσει μαζί της την πρωτεύουσα του νησιού.

Μια βόλτα στην εντός των τειχών Λευκωσία. Το βιβλίο σε ένα εναλλακτικό χάρτη της πόλης. Έξι σημεία στην παλιά πόλη της Λευκωσίας όπου μπορείς να χαθείς ανάμεσα στα βιβλία. Μια διαδρομή αποτυπωμένη σε Polaroids. Ακολούθησε την και ανακάτεψε βιβλία και παλιές εφημερίδες

Η Βάλια πίσω από τον φακό

«Πρώτα το πτυχίο στα Παιδαγωγικά, μετά κάποιες φωτογραφικές με φιλμ στη Μαδρίτη, ύστερα η DSLR φωτογραφική μου μηχανή και κάποια σεμινάρια φωτογραφίας, αργότερα μια στιγμιαία φωτογραφική μηχανή Polaroid, μετά ένα μεταπτυχιακό στις Εικαστικές Τέχνες στην Εκπαίδευση. Έπειτα, στο πλαίσιο του μεταπτυχιακού μια εναλλακτική χαρτογράφηση της παλιάς πόλης, και ύστερα η ιδέα της βόλτας.

Τότε σκέφτηκα ότι θέλω να κάνω κάτι μέσα στην παλιά πόλη. Κάτι που να τα συνδέει όλα αυτά. Η χαρτογράφηση έγινε πέρσι. Επέλεξα έξι χώρους βιβλίου στην εντός των τειχών πόλη. Η γραφή, οι ιστορίες και τα βιβλία υπήρχαν πάντα στη ζωή μου. Θυμάμαι τη μαμά μου να με πηγαίνει βόλτες σε βιβλιοθήκες και βιβλιοπωλεία, (μέχρι και σε διαγωνισμούς γραφής και λογοτεχνίας). Ήταν από τα αγαπημένα μου μέρη και τα θυμάμαι με ζεστασιά. Τόσο πολύ, που όταν ήμουν φοιτήτρια ζήτησα κι έπιασα δουλειά σε ένα βιβλιοπωλείο. Φέτος, φτάνοντας στο τέλος των μεταπτυχιακών μου σπουδών είχα την ευκαιρία να εργαστώ στην Κρατική Πινακοθήκη Σύγχρονης Τέχνης, όπου πραγματοποίησα ξεναγήσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα για μαθητές και ενήλικες.

Αποφάσισα λοιπόν ότι θα υλοποιήσω και την ιδέα ενός πειραματικού εργαστηρίου γραφής. Η ιδέα ήταν ενήλικες συμμετέχοντες να έρθουν στην πινακοθήκη μια απλή καθημερινή μετά τη δουλειά και να βγάλουν τον εαυτό τους στο χαρτί. Συγκίνηση και χαρά. Δεν είναι λίγο να βλέπεις ανθρώπους που κανονικά εκείνη την ώρα θα βρίσκονταν στο σπίτι με τα παιδιά τους, να έρχονται στην Πινακοθήκη και να παραμένουν για δυο ώρες ενθουσιασμένοι γράφοντας μπροστά από έργα του Χριστόφορου Σάββα. Ήταν πραγματικά μια συγκινητική εμπειρία. Η επικοινωνία με την τέχνη και μετά η αποτύπωση της αλληλεπίδρασης με τα έργα σε γραπτό λόγο. Περάσαμε πολύ όμορφα. Μέσα μου είπα «αυτό θα το ξανακάνω». Το φεστιβάλ ήταν λοιπόν η ευκαιρία να το επαναλάβω, πειραματιζόμενη με ένα διαφορετικό τρόπο, συνδυάζοντας όλα μου τα ενδιαφέροντα: φωτογραφία και Polaroid, βόλτα στην παλιά πόλη, βιβλία, γραφή. Ένα βιωματικό εργαστήρι γραφής  για ανθρώπους που αγαπούν την τέχνη της φωτογραφίας και τη γραφή.

Οι Βιβλιοϊστορίες

«Με το εργαστήρι στο φεστιβάλ θα χρησιμοποιήσουμε το υλικό που μας προσφέρει απλόχερα η πόλη μας, παρατηρώντας το, δίνοντας του σημασία. Θα συσχετιστούμε με το περιεχόμενο της πόλης στο κομμάτι της διαδρομής μας. Το περιεχόμενο της πόλης μας – και πιο ειδικά, το περιεχόμενο των τριών σημείων – χώρων του βιβλίου (Το Υφαντουργείον, ΜΕΡΕΣ και Καφεαναγνωστήριον το Έρμα) που θα αποτελέσουν τους σταθμούς στη βόλτα μας, θα δώσουν το έναυσμα για να γράψουμε. Αυτά, σε συνδυασμό πάντα με το μοναδικό εσωτερικό μας υλικό. Η πόλη, η βόλτα και τα βιβλία θα γίνουν η έμπνευση μας. Απαραίτητα εργαλεία για το εργαστήρι μια κάμερα, χαρτί και μολύβι. Ωστόσο, το εργαστήρι δεν περιορίζεται μόνο σε κατόχους στιγμιαίας φωτογραφικής μηχανής, γιατί το κοινό της είναι ακόμη πολύ περιορισμένο, και ειδικότερα το κοινό της Polaroid (αφού υπάρχουν και άλλες στιγμιαίες φωτογραφικές μηχανές όπως π.χ. Fuji, Lomography κλπ)»

 

Καταγράφοντας στιγμές με λέξεις αλλά και με φωτογραφίες, θα εκφραστούμε ώστε να δημιουργήσουμε το τελικό μας γραπτό. Κι όπως μια στιγμιαία φωτογραφία καταγράφει μια στιγμή άξια να τη φυλάξεις και να τη μοιραστείς, έτσι και οι στιγμές από μια βόλτα όμοια καταγράφονται και φυλάγονται, ώστε να τις μοιραστούμε μεταξύ μας. Διαβάζουμε την πόλη μας για να εκφράσουμε τον εαυτό μας. Όμοια με αυτή την ανάγνωση της πόλης, τα αναγνώσματα στα βιβλία ωθούν τον αναγνώστη να εκφράσει ολοένα και περισσότερο το μέσα του, να γνωριστεί και να επικοινωνήσει με τον εαυτό του. Κι έπειτα, να επικοινωνήσει με τους γύρω του. Το εργαστήρι ειναι ένα βήμα στα πλαίσια μιας προσπάθειας να συσχετιστούμε με την πόλη και με το βιβλίο, ώστε να μπορούμε να εκφραζόμαστε και να επικοινωνούμε καλύτερα μεταξύ μας. Να μην πονούμε μόνοι, να μην φοβόμαστε μόνοι, να μην χαιρόμαστε μόνοι, αλλά παρέα

Οι Polaroid σήμερα

Η ιδέα για τη στιγμιαία φωτογραφική μηχανή Polaroid γεννήθηκε από τον εφευρέτη της Edwin H. Land πίσω στα 1943 όταν η μικρή του κόρη, ενώ βρίσκονταν σε οικογενειακές διακοπές ρώτησε τον Land «Γιατί να μην μπορώ να δω τη φωτογραφία αμέσως μόλις τραβηχτεί;». Έτσι ξεκίνησαν όλα. Το 1947 ο Land συστήνει στο κοινό την πρώτη Polaroid μηχανή, ως επιστημονική τεχνολογική εφεύρεση με αισθητικές επιδιώξεις. Λίγο πριν το 2000 η Polaroid αρχίζει να σβήνει και μένει στην αφάνεια για χρόνια, μεταξύ άλλων αιτιών και αυτού της εμφάνισης της ψηφιακής φωτογραφίας που ήταν σαφέστατα πιο οικονομική κι έδινε άλλες δυνατότητες από μια Polaroid. Το 2008 ανοίγει υπό νέα διεύθυνση και σήμερα η Polaroid αναβιώνει. Το φιλμ επανακυκλοφορεί πια, παρόλα αυτά είναι ακριβό. Οπότε αναγκαστικά γίνεσαι και επιλεκτικός στο τι τραβάς με την Polaroid. Αυτό νομίζω από μόνο του της προσδίδει μια επιπλέον μαγεία. Και παρόλο που σε δυσκολεύει το γεγονός ότι δεν έχεις τη δυνατότητα για απεριόριστες λήψεις όπως συμβαίνει με μια ψηφιακή φωτογραφική, που δεν έχεις άνεση για δοκιμές και άπλετους πειραματισμούς, που δεν μπορείς να προβλέψεις το αποτέλεσμα, εντούτοις όλα αυτά είναι που σε κάνουν να εκτιμάς και να φυλάς σαν πολύτιμη κάθε Polaroid φωτογραφία που τραβάς.

Τον πρώτο καιρό που μετακόμισα στο διαμέρισμα μου στο κέντρο είχα ένα όνειρο. Είχε ξεσπάσει πόλεμος και εγώ βρισκόμουν στο πατρικό μου, ενώ η Polaroid μου και το κουτί με όλες τις φωτογραφίες μου, είχαν ξεμείνει στο διαμέρισμα, το οποίο οι Τούρκοι πλησίαζαν. Με λίγα λόγια δε μπορούσα να επιστρέψω να τα πάρω. Όταν ξύπνησα πανικόβλητη με λυγμούς, δεν πήρε πολλή ώρα να καταλάβω ότι όλα ήταν στη θέση τους. Αυτό το όνειρο κατευθείαν από το υποσυνείδητο μου, μπορεί να περιγράψει και τη σχέση μου με την Polaroid

Κι έτσι κάθε φωτογραφία με μια μηχανή Polaroid είναι μια στιγμή, που ξέρεις ότι σίγουρα δε θέλεις να χάσεις. Θέλεις πραγματικά να την παγιδεύσεις, να την κρατήσεις στα χέρια και να νοσταλγείς στη θέαση της μετά από καιρό. Με κάθε Polaroid κλικ αγοράζεις και μια αυθεντική νοσταλγία. Διαθέτεις επιπλέον χρόνο (στην εμφάνιση της Polaroid φωτογραφίας) και χρήμα (με κόστος που είναι περίπου στα 2-2,50 ευρώ η φωτογραφία) αλλά ανταμείβεσαι στο αποτέλεσμα. Και συνεπώς, δεν πατάς το κλικ σε μια μηχανή Polaroid με την ευκολία που το πατάς σε μια ψηφιακή κάμερα.

A Polaroid Memory

Το A Polaroid Memory είναι η δική μου αρχειοθέτηση στιγμών. Είναι η μνήμη που προσπαθεί να διατηρήσει αυτό που δεν ήταν γραφτό να διαρκέσει για πάντα. Σε μια πρώτη ανάγνωση αυτό αφορά στην υλικότητα της Polaroid, που στο χρόνο φθείρεται και ξεθωριάζει, αλλά διατηρείται στον ψηφιακό κόσμο μέσα από το A Polaroid Memory. Σε μια δεύτερη ανάγνωση αναφέρεται στη μνήμη που διατηρεί μοναδικές στιγμές που χάθηκαν λες και δεν υπήρξαν ποτέ, στιγμές καταδικασμένες να μην επαναληφθούν πέρα από -φυσικά- αυτή τη μοναδική στιγμή. Φωτογραφίες εφήμερες και συνάμα αναντικατάστατες, όπως ακριβώς οι στιγμές που αποτυπώνονται σ’ αυτές. Ξεκίνησα λοιπόν να τις αποθηκεύω ψηφιακά στον υπολογιστή μου, ώστε να τις διαφυλάξω ακέραιες στο χρόνο. Το A Polaroid Memory άνοιξε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με σκοπό να αναβιώσει η αυθεντική Polaroid στην Κύπρο και να συναντηθεί ο κόσμος που έχει είτε μηχανή είτε παλιές φωτογραφίες Polaroid. Στα πλαίσια αυτής της αναβίωσης θα ακολουθήσουν κι άλλες δράσεις.

Πάτα εδώ και μάθε τα πάντα για το A Polaroid Memory

Οι Polaroid φωτογραφίες ως γνωστόν ξεθωριάζουν και φθείρονται με τον καιρό. Πρέπει λοιπόν να τις προστατεύεις από το φως του ήλιου, τις αυξομειώσεις στις θερμοκρασίες αλλά και από την υγρασία. Η ευαίσθητη φύση τους δίνει μια επιπλέον ευαισθησία στη σχέση μαζί τους. Οι Polaroid είναι κομμάτια μου, είναι οι στιγμές μου που τις προστατεύω σαν οτιδήποτε πολύτιμο και εύθραυστο έχω. Ξέρεις επίσης, πως αν τις προστατεύσεις καλά, μια μέρα σε ένα μακρινό μέλλον που δεν θα υπάρχεις εδώ, κάποιοι θα κληρονομήσουν και θα κρατούν στα χέρια τους κάθε Polaroid φωτογραφία με όλη της την υλικότητα και την ιστορία.

Η φωτογραφία ανήκει σε όλους και ευτυχώς μπορεί να γίνει από όλους. Με μαγεύει η στιγμή και η ιστορία που κρύβεται πίσω από μια φωτογραφία. Το γεγονός ότι μια φωτογραφία έχει τη δυνατότητα να σου μιλήσει. Επίσης, μπορεί να μιλά σε μένα αλλά σε σένα όχι.

Η στιγμιαία φωτογραφία είναι το δικό μου μέσο απελευθέρωσης, ένας τρόπος να ταξιδέψω δημιουργικά, να επικοινωνήσω με τον κόσμο – με ανθρώπους και πράγματα – γύρω μου. Και βέβαια, είναι η έμπνευση μου για να γράφω ιστορίες. Πιστεύω σε αυτή τη δύναμη που έχει η φωτογραφία γενικότερα ως το εργαλείο που μπορεί να δώσει ώθηση στη γραφή. Με τις Polaroid φωτογραφίες μου ταξιδεύω συνεχώς, με το μυαλό αλλά και με το μολύβι μου. Κι αυτό είναι μια διέξοδος για μένα, είναι ο τρόπος μου να ξεκουράζομαι και να γεμίζω μπαταρίες

Ειδικά η Polaroid φωτογραφία μπορεί να θεωρηθεί ως μια πιο προσωπική μορφή φωτογραφίας, πιο (αυτο)βιογραφική, πιο βιωματική, πιο συναισθηματική και νοσταλγική. Καταγράφει ιστορίες και ταυτόχρονα μπορεί να γίνει αφορμή για καινούριες. Δεν πιστεύω ότι είναι τόσο το πλαίσιο, όσο το στιγμιαίο κλικ που την καθιστά ιδιαίτερη και μοναδική. Η στιγμή που τραβάς το κουμπί που φυλακίζει ακριβώς τη στιγμή εκείνη. Κι ύστερα είναι το διάστημα που περιμένεις να βγει το χαρτί από τη μηχανή και έπειτα το διάστημα που τελικά θα καθαρίσει και η στιγμή που θα αποκαλύψει το τελικό αποτέλεσμα, που συχνά φανερώνει ατέλειες και λεπτομέρειες που δεν είχες προσέξει. Είναι λοιπόν ο ενδιάμεσος χρόνος μεταξύ των στιγμών που έχει κι αυτός τη σημασία του. Πατάς κουμπί, επικοινωνείς με το είδωλο που επιλεκτικά διάλεξες να φωτογραφίσεις. Βγαίνει η φωτογραφία και συνεχίζεις να επικοινωνείς με το είδωλο σου περιμένοντας την εμφάνιση. Ύστερα του χαρίζεις τη φωτογραφία ή τη διακοσμείτε στο χώρο μαζί. Δεν έχει χαρακτηριστεί τυχαία ως η πλέον κοινωνική μορφή φωτογραφίας.

Η Polaroid με πήγε σε πολλά μέρη, νοητά και κυριολεκτικά. Με έφερε κοντά σε ανθρώπους που δεν ξαναείδα παρά από μια μόνο στιγμή – εκείνη της λήψης – ή κάποιους που τελικά δεν βγήκαν ποτέ στο λευκό πλαίσιο, ανθρώπους που κράτησαν περισσότερο κι ύστερα έφυγαν ή που παρέμειναν και μετά την φωτογραφία κοντά μου

Ο Κύπριος πίσω από τις Polaroids

Το 2017 άρχισα ένα μεταπτυχιακό στις Εικαστικές Τέχνες. Η πρώτη εργασία μου επέλεξα να αφορά στην στιγμιαία φωτογραφία και ειδικά στην Polaroid. Τον Δεκέμβριο του 2017 συγκεκριμένα, και οδεύοντας προς το τέλος της εργασίας αυτής, έλαβα συνέντευξη από τον Νίκο Φιλίππου, ένα αξιοθαύμαστο καλλιτέχνη και πανέμορφο άνθρωπο που αγαπά και τιμά την Polaroid φωτογραφία. Μέχρι εκείνο το απόγευμα που τον συνάντησα στο Πρόζακ, δεν τον γνώριζα και σίγουρα δεν φανταζόμουν ποτέ ότι ο φωτογράφος και καθηγητής από τον οποίο θα έπαιρνα υλικό και πληροφορία για μια εργασία θα γινόταν ένας από τους πιο σημαντικούς μου ανθρώπους σήμερα. Αυτό είναι κι ένα από τα θαύματα και τις ευχάριστες εκπλήξεις της Polaroid για μένα.