Συνέντευξη στην Ιλιάνα Κουλαφέτη

«Πάντα φανταζόμουν ότι ο Παράδεισος μοιάζει με Βιβλιοθήκη», έλεγε ο Χόρχε Λούις Μπόρχε, κι αν είστε ένας από αυτούς που λατρεύετε να χάνεστε για ώρες μέσα στις σελίδες ενός καλού βιβλίου, τότε μπορείτε να κατανοήσετε και να νιώσετε την πρόταση αυτή.

Αυτόν τον παράδεισο βάλθηκαν και οι αρχιτέκτονες Eιρήνη – Αιμιλία Ιωαννίδου και Λευτέρης Αμπατζής του vivliothiki.org να μεταφέρουν από τα σαλόνια μας στα αλώνια, δημιουργώντας τις πρώτες ανταλλακτικές βιβλιοθήκες. Και γιατί μιλάμε τέτοια ώρα, τέτοια λόγια, για μια τέτοια ανταλλακτική βιβλιοθήκη; Γιατί μια τέτοια υπάρχει στη Λευκωσία κι άλλη μία στη Λεμεσό. Αν περπατήσετε λοιπόν από την Ωνασαγόρου προς τη Φανερωμένη, θα βρεθείτε μπροστά σε μία τέτοια. Σήμερα, δυστυχώς, η βιβλιοθήκη αυτή μπορεί να είναι πλέον άδεια. Όμως δεν ήταν πάντα αυτός ο σκοπός της, αφού η φιλοσοφία της ανταλλακτικής βιβλιοθήκης είναι να ανταλλάξει ο κόσμος βιβλία μεταξύ του. Ο Λευτέρης και η Ειρήνη, σχεδιαστές της ανταλλακτικής βιβλιοθήκης, μας αποκάλυψαν το ιστορικό γύρω από αυτήν την υπέροχη ιδέα.

Image result for ανταλλακτική βιβλιοθήκη

«Η ιδέα της ανταλλακτικής βιβλιοθήκης προέκυψε μέσα από μία συζήτηση με την Ειρήνη για τη δημιουργία ενός νέου δημόσιου επίπλου (πέρα από παγκάκια και δημόσιο φωτισμό, καθώς αν το σκεφτούμε, μόνο αυτά έχουμε ως δημόσια έπιπλα) το οποίο να έχει χρήση βιβλιοθήκης. Με αυτόν τον τρόπο συνδέουμε οικιακό με δημόσιο χώρο μέσω ενός επίπλου όπου οι χρήστες οικειοποιούνται το δημόσιο χώρο και τον προστατεύουν. Το έπιπλο αυτό επίσης ανήκει στους πολίτες και τοποθετείται σε δημόσιο χώρο ενώ είναι προσβάσιμο 24 ώρες το 24ωρο.

Δεν υπάρχει κάποιος διαχειριστής ή φύλακας της βιβλιοθήκης. Αυτός είναι ρόλος και καθήκον των πολιτών

Ως αρχιτέκτονες έχουμε ιδιαίτερη σχέση με τα βιβλία και πιστεύουμε ότι ένα βιβλίο αφού διαβαστεί δεν ανήκει πλέον σε ένα ράφι σκονισμένο, αλλά πρέπει να ταξιδέψει και να διαβαστεί από όσο το δυνατόν περισσότερο κόσμο.

Η πρώτη ανταλλακτική βιβλιοθήκη τοποθετήθηκε στην Κηφισιά. Σε ένα πολύ κεντρικό σημείο του Δήμου όπου οι πολίτες πρωτοαντίκρισαν αυτό το έπιπλο και καλέστηκαν να μάθουν να το χρησιμοποιούν και να το εντάξουν στην καθημερινότητα τους. Η ανταπόκριση του κόσμου ήταν εξαρχής πολύ ενθουσιώδης, πολλοί βέβαια ήταν αυτοί που θεώρησαν ότι ακριβώς επειδή ο τρόπος λειτουργίας και ανταλλαγής ήταν εντελώς ελεύθερος, κάποιοι θα εκμεταλλεύονταν το γεγονός και θα έπαιρναν βιβλία, χωρίς να επιστρέφουν ή να ανταλλάσουν – γεγονός το οποίο σε πολλές περιπτώσεις βέβαια, συνέβη.

Resize of IMG_4414

Είχαμε δει μία ανταλλακτική βιβλιοθήκη στο Βερολίνο, όπου όμως υπήρχε μία βασική διαφορά στη λειτουργία αλλά και την αφετηρία του εγχειρήματος. Σε εκείνη την περίπτωση, οι κάτοικοι μιας γειτονιάς ζήτησαν από έναν επιπλοποιό να μετατρέψει μία ντουλάπα σε βιβλιοθήκη. Η πόρτα της ντουλάπας ήταν κλειστή και χρειαζόταν κάποιος κλειδί για να την ανοίξει και να αποκτήσει πρόσβαση στο περιεχόμενο της. Για να αποκτήσει κάποιος το κλειδί, έπρεπε να επικοινωνήσει με το διαχειριστή της βιβλιοθήκης ώστε να του δώσει κλειδί. Η βιβλιοθήκη αυτή ήταν τοποθετημένη σε δημόσιο χώρο επίσης, οπότε υποθέτουμε ότι οι πολίτες ζήτησαν από το δήμο να τους παραχωρήσει το χώρο για την τοποθέτηση της.

Στη δική μας περίπτωση η διαδικασία κατασκευής-τοποθέτησης αλλά και λειτουργίας είναι εντελώς διαφορετική. Αρχικά επικοινωνούμε εμείς με το Δήμο (ή ο εκάστοτε Δήμος επικοινωνεί μαζί μας) και εξασφαλίζουμε παραχώρηση ενός τετραγωνικού μέτρου σε κεντρικό σημείο του Δήμου. Το επόμενο στάδιο είναι να επικοινωνήσουμε με χορηγούς οι οποίοι θα ενδιαφερθούν να χορηγήσουν την κατασκευή της βιβλιοθήκης με αντάλλαγμα τη διαφήμιση τους πάνω στο έπιπλο. Η κατασκευή που έχουμε σχεδιάσει εμείς είναι ένα έπιπλο διαστάσεων 80εκ πλάτος x 80εκ μήκος x 200εκ ύψος και είναι κατασκευασμένη με τέτοιο τρόπο ώστε να αντέχει σε εξωτερικές συνθήκες. Ο σκελετός της είναι από σίδερο, η μορφή της διαμορφώνεται με κόντρα πλακέ θαλάσσης ενώ καλύπτεται όλη από etalbond (ένα υλικό πολύ ανθεκτικό, πάνω στο οποίο μπορεί να γίνει ψηφιακή εκτύπωση). Τα ράφια καλύπτονται με διαφανές πλέξιγκλας και παραθυράκια. Τέλος, στην οροφή της βιβλιοθήκης τοποθετείται φωτοβολταϊκός συλλέκτης και σε όλα τα ράφια υπάρχει φωτισμός led. Με αυτό τον τρόπο η βιβλιοθήκη είναι αυτόφωτη – ενεργειακά αυτόνομη και μέσω αισθητήρα, όταν βραδιάζει, τα φώτα της ανάβουν και οι χρήστες μπορούν να δουν το περιεχόμενο της. Επίσης με αυτόν τον τρόπο συμβάλλει και στο νυχτερινό δημόσιο φωτισμό.

Image result for ανταλλακτική βιβλιοθήκη

Αφού λοιπόν βρεθεί ο χορηγός ο οποίος διατίθεται να χρηματοδοτήσει την κατασκευή μιας βιβλιοθήκης, εμείς σε συνεργασία μαζί του επεξεργαζόμαστε το γραφιστικό κομμάτι του επίπλου. Η μορφή της βιβλιοθήκης παραμένει πάντα η ίδια, ώστε να αποτελεί αναγνωριστική μορφή στο δημόσιο χώρο. Αυτό που αλλάζει σε κάθε περίπτωση είναι το γραφιστικό των όψεων, το οποίο σχεδιάζεται από εμάς σε κάθε περίπτωση ξεχωριστά ανάλογα με το χορηγό, το δήμο και το σημείο τοποθέτησης, ώστε να δένει αρμονικά με το περιβάλλον της.

Η κατασκευή της κάθε βιβλιοθήκης διαρκεί περίπου ένα μήνα. Εφόσον κατασκευαστεί και τοποθετηθεί, ανήκει πλέον στους πολίτες. Η πρόσβαση στα βιβλία στα ράφια της είναι ελεύθερη και δωρεάν. Δεν υπάρχει φύλακας, επιστάτης ή διαχειριστής της βιβλιοθήκες, αρμόδιοι για της συντήρηση και ομαλή χρήση της είναι μόνο οι πολίτες.

Σε κάποιες περιπτώσεις έχουμε εκπλαγεί με την προσπάθεια ορισμένων συμπολιτών μας να στηρίξουν και να συντηρήσουν το εγχείρημα. Δυστυχώς όπως και σε πολλές περιπτώσεις έχουμε απογοητευτεί από κακή χρήση (πολύς κόσμος απλά παίρνει βιβλία δίχως να αφήσει) αλλά ακόμα και από αναίτιους βανδαλισμούς του επίπλου.

Στην Κύπρο έχουν τοποθετηθεί δύο ανταλλακτικές βιβλιοθήκες. Η μία στη Λεμεσό σε συνεργασία με το ΤΕΠΑΚ και η δεύτερη στη Λευκωσία σε συνεργασία με τον Δήμο. Η πρώτη βιβλιοθήκη τοποθετήθηκε στη Λεμεσό, καθώς η αρχική προσέγγιση έγινε από το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο το οποίο και χρηματοδότησε την κατασκευή της βιβλιοθήκης.

Λευκωσία

Η ανταλλακτική Βιβλιοθήκη στον Δήμο Λευκωσίας

Πιστεύουμε ότι ο ρόλος των βιβλίων δεν είναι να παραμένουν σκονισμένα σε ράφια αλλά πρέπει να ταξιδεύουν και να διαβάζονται από όσο το δυνατόν περισσότερο κόσμο. Στόχος μας είναι η δημιουργία είναι η δημιουργία ενός δικτύου ανταλλακτικών βιβλιοθηκών σε κάθε πόλη και γειτονιά ώστε τα βιβλία να ταξιδεύουν ελεύθερα σε οικιακό και δημόσιο χώρο σε όλη τη χώρα

Κάποιες βιβλιοθήκες λειτουργούν όπως ακριβώς το φανταζόμασταν – δυστυχώς το καλύτερο παράδειγμα δεν βρίσκεται στην Ελλάδα ή στην Κύπρο αλλά στη Σουηδία, όπου πριν τρία χρόνια τοποθετήσαμε μία βιβλιοθήκη στην πόλη του Γκέτεμποργκ μέσα στην κεντρική στάση λεωφορείων του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου. Δυστυχώς κάποιες βιβλιοθήκες στην Ελλάδα έχουν αποσυρθεί λόγω βανδαλισμού του επίπλου και κάποιες άλλες λειτουργούν μεν αλλά όχι όπως θα επιθυμούσαμε.

Η εικόνα ίσως περιέχει: 1 άτομο, εσωτερικός χώρος

Η ανταλλακτική βιβλιοθήκη στην ηλεκτρική στάση λεωφορείου της Sven Hultins Plats – Photo by: IMCG

Θα θέλαμε ο κόσμος να αποκτήσει μία πιο ελεύθερη σχέση με το βιβλίο, όχι ιδιοκτησιακή, αλλά μία σχέση αγάπης η οποία δεν πρέπει να μένει στάσιμη αλλά να ανταλλάσσεται και να ταξιδεύει. Επίσης θα θέλαμε να τονίσουμε και να αναπτύξουμε τη σημαντικότητα της ανταλλακτικής οικονομίας σε όλους τους τομείς, καθώς το «σκουπίδι του ενός μπορεί να αποτελέσει θησαυρό για κάποιον άλλο».

Θα μπορούσαμε να καλλιεργήσουμε την Παιδεία ανταλλαγής βιβλίων με επιμονή και υπομονή. Δεν είναι κάτι το οποίο μπορεί να γίνει από τη μία μέρα στην άλλη. Χρειάζεται συλλογική προσπάθεια. Δεν αρκεί η τοποθέτηση ανταλλακτικών βιβλιοθηκών για να αλλάξει ο τρόπος σκέψης των πολιτών. Χρειάζεται στήριξη και βοήθεια από φορείς, δήμους, πολιτεία κλπ.

Θεωρούμε ότι η ανάγνωση βιβλίου είναι κάτι το οποίο δε μπορεί να αντικατασταθεί με κανένα άλλο μέσο. Δεν πιστεύουμε ότι η αυξημένη χρήση τεχνολογίας και η υπέρμετρη έκθεση σε εικόνες και πληροφορίες που κυριεύει την εποχή μας θα μπορέσουν ποτέ να καταργήσουν την ανάγνωση ενός βιβλίο. Λογικά την περιορίζουν, καθώς ο ελεύθερος χρόνος όλων μας είναι πλέον όλο και λιγότερος, αλλά κανένα μέσο δε μπορεί να σε ταξιδέψει με τον τρόπο που μπορεί ένα καλό βιβλίο».