Κάποτε έσφυζε από ζωή και αποτελούσε ένα από τα πιο κοσμοπολίτικα αεροδρόμια της ανατολικής Μεσογείου. Το Αεροδρόμιο Λευκωσία ή Διεθνής Αερολιμένας Λευκωσίας, έζησε ένδοξες στιγμές ενώ στα πατώματα του περπάτησαν μεγάλες προσωπικότητες της εποχής. Ωστόσο, το 1974 το αεροδρόμιο Λευκωσίας βρέθηκε εγκλωβισμένο και εγκαταλελειμμένο στη Νεκρή Ζώνη του νησιού. Τα τρυπημένα από τις σφαίρες αεροπλάνα του, ανάμεσα στα συρματοπλέγματα θυμίζουν τη ζοφερή πραγματικότητα της εισβολής και της συνεχιζόμενης κατοχής.

Η ιστορία πίσω από το αεροδρόμιο

Το 1930 η Λευκωσία επιλέχθηκε από την αποικιοκρατική κυβέρνηση για την κατασκευή αεροδρομίου. Αρχικά, λειτούργησε ως στρατιωτικό αεροδρόμιο και ανήκε στη RAF και το Βρετανικό Υπουργείο Άμυνας.

Μετά τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, το 1948 εισήχθησαν εμπορικές υπηρεσίες ενώ η Misrair, η BOAC, η Cyprus Airways και η MEA άρχισαν να παρέχουν τακτικές υπηρεσίες. Ένα χρόνο αργότερα σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε από το Τμήμα Δημοσίων Έργων και το κόστος ήταν £50.000 και άνοιξε το Μάιο του ίδιου έτους.

Το 1968, ένας νέος τερματικός σταθμός που θα μπορούσε να εξυπηρετήσει έως 800 επιβάτες προστέθηκε με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ο Διεθνής Αερολιμένας Λευκωσίας. Τον Μάρτιο του ’68 το εγκαινίασε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ’ και χαρακτηρίστηκε ως «κόσμημα» της Μεσογείου.

Το αεροδρόμιο όμως, πρακτικά δεν λειτούργησε ούτε δεκαετία. Ωστόσο, σε αυτά τα έξι χρόνια λειτουργίας, εξυπηρέτησε εκατοντάδες ταξιδιώτες ενώ το 1973, που είναι η τελευταία χρονιά για την οποία έχουμε στοιχεία μετακίνησης, διακινήθηκαν από το αεροδρόμιο Λευκωσίας 785.564 επιβάτες.

Η τελευταία πτήση

Στις 20 Ιουλίου 1974, την ώρα που οι Τούρκοι αλεξιπτωτιστές προσγειώνονταν στην Κύπρο, ο Αδάμος Μαρνέρος, κυβερνήτης των Κυπριακών Αερογραμμών, πραγματοποιούσε την τελευταία πτήση στο αεροδρόμιο.

Τη στιγμή που προσέγγισε την Κύπρο, παρατήρησε στο ραντάρ του πέντε κουκκίδες. Ο πιλότος Αδάμος είχε εκφράσει ήδη από τη μέρα του Πραξικοπήματος την ανησυχία του και την αντίρρησή του στο να πραγματοποιήσει πτήση το αεροπλάνο. Όμως οι ανησυχίες και οι προειδοποιήσεις του έπεσαν στο κενό. Εκείνη τη στιγμή που είδε τις κουκκίδες, ήξερε ότι πρόκειτο για πλοία από την Αττάλεια. Ευθύς αμέσως ζήτησε άδεια από τον Πύργο Ελέγχου να κατευθύνει το αεροπλάνο προς την περιοχή Αμμοχώστου. Κι αυτό για να δει καλύτερα τα πλοία. Η άδεια δόθηκε κι έτσι η αλλαγή πορείας ξεκίνησε.

Τελικά, ο Αδάμος Μαρνέρος με αυταπάρνηση προσγείωσε στις 04:00 το πρωί το τελευταίο αεροπλάνο. Μαζί του ένα ζευγάρι Ελληνοκύπριοι, ένα ζευγάρι Τουρκοκύπριοι και ένας ακόμη Ελληνοκύπριος και οι Τούρκοι αλεξιπτωτιστές που προσγειώνονταν εκείνη την ώρα στο νησί. Φεύγοντας από το αεροδρόμιο, είδε τις βόμβες που ξεκίνησαν να καταστρέφουν το κατεχόμενο και εγκαταλελειμμένο σήμερα αεροδρόμιο της Λευκωσίας.

Η επική μάχη στο αεροδρόμιο Λευκωσίας

Το αεροδρόμιο είχε αποτελέσει έναν από τους κυριότερους στόχους των Τούρκων εισβολέων. Δυο μέρες μετά την τελευταία πτήση του Μαρνέρου, πραγματοποιήθηκε η επική μάχη του αεροδρομίου Λευκωσίας.

Στις 22 Ιουλίου 15 ελληνικά μεταγωγικά Νοράτλας και 10 C-47 Ντακότα, που ανήκαν στην 354η Μοίρα Μεταφορών «Πήγασος», μετέφεραν στην Κύπρο Έλληνες κομάντος, με την κωδική ονομασία «Νίκη». Οι κομάντος, υπερασπίστηκαν το αεροδρόμιο προσπαθώντας να εμποδίσουν την κατάληψή του από τον Αττίλα, λόγω όμως αποσυντονισμού και χάους, τα ελληνικά αντιαεροπορικά θεώρησαν ως εχθρικά τα μεταγωγικά και κτύπησαν το «Νίκη 4» και το «Νίκη 6» με αποτέλεσμα να σκοτωθούν 33 καταδρομείς.

Σήμερα το αεροδρόμιο Λευκωσίας μεταφέρει μόνο μνήμες. Άδειο, βουβό και ερειπωμένο εξυπηρετεί μόνο συνομιλίες. Περιμένει αγωνιωδώς να εξυπηρετήσει και πάλι τους επιβάτες του, να γίνει ένας τόπος χαράς και συνάντησης.

Φωτογραφίες: Άντρος Ευσταθίου